Discussie Opinie Vandaag

Het personeelstekort los je niet op met een black box

Kantoren hebben te veel dossiers en te weinig handen. AI kan daar echt bij helpen, maar alleen als de professional kan blijven zien waaróm iets opvalt. Anders ruilen we het ene probleem in voor het andere.

Pascale Petiet

Wie op een accountants- of administratiekantoor werkt, kent het gesprek. Er staat een vacature al maanden open. De ervaren collega die alles wist, gaat met pensioen. En de dossiers wachten niet: de btw-deadline komt, de jaarrekeningen moeten eruit en de klant belt met een vraag die eigenlijk al drie weken op de stapel ligt.

In al mijn jaren als ondernemer in de accountancy zag ik steeds hetzelfde. Een fout in de boekhouding kost pas echt tijd als hij bij het samenstellen bovenkomt. Het samenstellen gaat het snelst als alles vooraf is opgelost: dan heeft de klant zijn jaarrekening op tijd en houd je het hele jaar door ruimte om hem echt te adviseren. Toch gaan veel uren op aan zoeken en nalopen, werk waarvoor geen professioneel oordeel nodig is. Die uren mis je voor het werk waar dat oordeel wel nodig is. Nu ik zelf software voor de accountancy ontwikkel, is dat mijn vertrekpunt: de software neemt dat zoekwerk over en de beslissing blijft bij de professional.

Het tekort aan mensen is in onze sector geen tijdelijke dip. De vraag is dus niet óf we anders moeten werken, maar hoe.

De verleiding van de knop

Het ligt voor de hand om naar technologie te kijken. Veel software belooft dat werk 'vanzelf' gaat: één knop en het dossier is klaar. Dat klinkt aantrekkelijk als je handen tekortkomt. Maar in ons vak zit daar een addertje onder het gras.

Een accountant of administrateur tekent niet voor een knop. Die tekent voor een oordeel. En een oordeel kun je alleen geven als je begrijpt waar het op rust. Wat de AI laat zien, moet daarom terug te voeren zijn op de cijfers, zodat de professional het kan nakijken. Ontbreekt die onderbouwing, dan verschuift het werk al snel: van zelf uitzoeken naar uitzoeken wat de machine heeft gedaan, of naar blind vertrouwen.

De NBA en NOREA leggen in hun gezamenlijke Leidraad 2: AI Toegepast (juni 2026) de nadruk op hetzelfde punt: AI mag voor een accountant nooit een black box zijn, de professional houdt de volledige verantwoordelijkheid en het menselijk oordeel blijft leidend.

Wat AI wél goed kan

Een goede AI-toepassing gedraagt zich als een ervaren assistent. Die leest de stukken, loopt de administratie door en legt op tafel wat aandacht nodig heeft: een boeking die niet past bij vorig jaar, een document dat ontbreekt, een post die afwijkt van wat je bij deze klant zou verwachten. En bij elk punt staat waar het vandaan komt, zodat de professional in één oogopslag kan beoordelen of het klopt.

Het verschil zit in de rolverdeling. De AI doet het doorzoek- en leeswerk, waar nu kostbare uren in gaan. Omdat alles over een klant op één plek staat, van dossier tot mail en cijfers, ziet de AI het hele plaatje. De professional beslist, want die draagt de verantwoordelijkheid.

Het tweede verschil zit in het moment. Een bevinding is het meest waard vóór de review, niet erna. Als een fout pas op het bureau van de accountant boven water komt, is het werk al gedaan en moet het over. Als de AI al tijdens het jaar meekijkt, kan het team bijsturen terwijl het nog weinig moeite kost. Dat is waar de echte tijdwinst zit bij te weinig handen: minder herstelwerk aan het eind.

Vier vragen voor elk kantoor

Wie AI overweegt, hoeft geen technisch expert te zijn. Stel de leverancier, of jezelf, vier eenvoudige vragen:

1. Kan ik bij elke bevinding zien waar die op gebaseerd is? Zo niet, dan is het een black box.
2. Wie beslist er? Als het antwoord 'het systeem' is, loop je risico.
3. Ziet het de fout tijdens het jaar, of pas bij de review? Hoe eerder, hoe minder herstelwerk.
4. Past het in hoe wij werken? AI die je hele werkwijze omgooit, kost meer tijd dan het oplevert.

Transparantie

Het personeelstekort dwingt ons vak om het werk anders te organiseren. AI kan daarbij helpen, als een ervaren assistent die nooit moe wordt van het doorlezen van stukken en die het werk overneemt waarvoor het oordeel van de accountant of administrateur niet nodig is.

Zo blijft er tijd over voor het werk waar dat oordeel wel nodig is. Maar alleen als we blijven eisen dat we kunnen zien wat die assistent doet. Transparantie is geen extraatje. Het is de voorwaarde.