Discussie Opinie Vandaag

Synergie tussen mens en AI is bepalend voor het succes van accountantskantoren

Klanten vragen naar AI bij hun accountant, jaarrekeningcontroles kunnen met behulp van AI efficiënter en doeltreffender worden verricht. Toch blijft een controle ook mensenwerk. Het succes van accountantskantoren wordt steeds meer bepaald door de synergie tussen menselijke vaardigheden en AI-vaardigheden. De rol die jonge accountants spelen in de realisatie van dat succes is groter dan ooit.

Jonas Kool

In de accountancy en de financiële dienstverlening in het algemeen wordt het gebruik van AI flink aangemoedigd. Hoe meer adoption hoe beter, lijkt het credo. Niet gek ook, de boardrooms van accountantskantoren wisten dat ze de Rubicon gingen oversteken toen ze duizelingwekkende AI-investeringen deden in de afgelopen jaren.

Zijn alle uren op een klantcode dan volledig weg te automatiseren? Er wordt veel geroepen over het gebruik van AI, maar een artificial auditor (AA, niet te verwarren met accountant-administratieconsulent) kan nooit volledig autonoom een controleverklaring tekenen. Stel je voor dat je bestuursvoorzitter bent van een onderneming en je leest in de controleverklaring: "Deze accountantscontrole is volledig uitgevoerd door AI." Dan krijg je toch spontaan zweethanden?

Menselijke vaardigheden

Het begint door te dringen dat de mens, de accountant in het bijzonder, kwaliteiten bezit die niet te vervangen zijn door AI. De laatste maanden viel me op dat er ook een beweging is die stuurt op menselijke vaardigheden: de leiderschaps- en (inter)persoonlijke vaardigheden die nodig zijn om in een snel veranderende, technologische wereld te excelleren. Onlangs stond er bijvoorbeeld in het FD een artikel over de toenemende focus op menselijke vaardigheden bij big four-kantoren, in een tijd waarin AI een steeds groter deel van het technische en routinematige werk overneemt. De nadruk moet volgens deze kantoren liggen op vaardigheden die alleen mensen vertonen, zoals samenwerking en creativiteit.

Combineren

Verreweg het meeste succes is weggelegd voor het kantoor dat mens en AI niet als twee losse elementen ziet, maar dat accountants heeft die AI-vaardigheden en menselijke vaardigheden het beste kunnen combineren. Om jong talent de groeimogelijkheden te geven die hierbij horen, is logischerwijs de volgende vraag: Welke vaardigheden ontstaan er als AI en exclusief-menselijke vaardigheden samensmelten? Met die blik kijk ik graag naar mijn eigen werk.

Conceptueel bestaat het gebruik van AI uit drie stappen: je geeft instructies, een AI-model geeft daar een respons op en jij beslist wat je met de respons doet. Zie ons als vertaler tussen het AI-model en de wereldse werkelijkheid. Hoe goed een model ook is, het is altijd afhankelijk van de informatie en instructies die je het meegeeft. Aan ons als accountants dus de opdracht om professioneel-kritische alertheid te tonen op ontwikkelingen in de werkelijkheid met impact op risico-inschatting en controlewerkzaamheden. Uit deze alertheid worden nieuwe vraagstukken voor het controleteam geboren. Het vertalen van deze ontwikkelingen en vraagstukken naar heldere, gestructureerde instructies voor een AI-model is een vaardigheid die bijdraagt aan de kwaliteit van een audit, doordat de AI-output doelgerichter en consistenter wordt.

Vervolgens is de resulterende AI-respons nog maar een richtinggevende analyse. Het mooie van ons als mensen is dat wij AI-analyses van de benodigde context kunnen voorzien om de informatie goed te laten landen bij partners en in bestuurskamers. Dat is een menselijke vaardigheid die bepaalt of AI-resultaten nuttig worden ingezet en gaat veel verder dan alleen het kritisch beoordelen van de AI-respons.

Verbanden

Het AI-inzicht is inmiddels verrijkt met context tot een bevinding die op de tafel van een audit executive is beland, maar blijft een op zichzelf staand stukje informatie. De toepassingsmogelijkheden van AI zijn vaak toegespitst op zeer specifieke doeleinden. Dit geldt in het bijzonder voor accountancy waar auditwerkzaamheden vaak een duidelijk afgebakend karakter hebben. Een controleverklaring wordt echter altijd afgegeven over de jaarrekening als geheel, waarbij juist het leggen van verbanden zo waardevol is. Het menselijke vermogen om het grote plaatje te zien door afzonderlijke analyses met elkaar te verbinden, versterkt de inzetbaarheid van een onvermoeibaar AI-model dat aan de lopende band analyses genereert en vergroot de hoeveelheid controle-informatie die in een audit kan worden beoordeeld.

Duurzaam succes in een technologische wapenwedloop is niet weggelegd voor accountantskantoren die volledig afhankelijk zijn van AI, maar ook niet voor kantoren die krampachtig vast blijven houden aan alleen menselijke vaardigheden. Het is aan kantoren om zichzelf zo te structureren dat elke creatieveling, waar dan ook in de organisatie, een bijdrage kan leveren. Dit kan voor wrijving zorgen omdat accountantskantoren van oudsher veel waarde hechten aan senioriteit, terwijl creativiteit juist niet correleert met de tijd die je erin stopt. Als jong talent heb je juist een frisse blik en kan je hardnekkige denkpatronen doorbreken, waardoor je zo enorm veel waarde kan toevoegen. Accountantskantoren hebben bij uitstek veel jong talent, dus positioneer ze ook op een manier dat ze bijdragen aan baanbrekende technologische ontwikkeling.