Discussie Opinie Vandaag

Minder brievenbusfirma's, minder doorstroom?

Het Nederlandse beleid tegen belastingontwijking heeft wel effect, maar ons land blijft fiscaal zeer aantrekkelijk.

Martine Peeters

Op 25 april meldde De Nederlandsche Bank dat het aantal financiële holdings van multinationals sinds 2017 bijna is gehalveerd; van ruim 14.000 naar nog geen achtduizend. Daarnaast meldt DNB dat de verdwenen holdings relatief sterk verbonden waren aan belastingparadijzen. Het aantal trustkantoren - dienstverleners die het bestuur en de administratie van deze holdings verzorgen - daalde in dezelfde periode van rond de tweehonderd naar iets boven de honderd. Die cijfers lijken bewijs dat het beleid tegen belastingontwijking effect heeft.

De praktijk is iets genuanceerder. De doorstroomsector, de vennootschappen waarlangs multinationals geldstromen leiden om fiscale en juridische redenen, slankt af. DNB merkt zelf op dat de Nederlandse economie van die afslanking nauwelijks last heeft, omdat deze structuren weinig personeel en weinig echte activiteit hadden. Tegelijk is Nederland na Luxemburg nog altijd de grootste doorstroomsector van Europa.

Wat afslankt, zijn de schil-constructies: vennootschappen zonder noemenswaardige activiteit, vaak met directe banden naar zogeheten belastingparadijzen. DNB stelt vast dat ruim de helft van de schulden en het eigen vermogen van de verdwenen holdings met zulke landen was verbonden. Multinationals die hier hoofdkantoorfuncties, financieringsfuncties of het beheer van intellectueel eigendom met echte activiteit hebben, zijn gebleven. De overgebleven trustkantoren zijn navenant geprofessionaliseerd: minder, maar zwaarder.

Wat blijft en waarom

Nederland blijft fiscaal zeer aantrekkelijk, met een belastingverdragsnetwerk dat een van de breedste ter wereld is. De regeling die dochterwinst onbelast laat doorstromen naar het moederbedrijf is internationaal nog steeds een van de meest gangbare. De mogelijkheid om vooraf afspraken te maken met de Belastingdienst is hervormd en strenger, maar bestaat nog en biedt zekerheid die elders ontbreekt. En de degelijke juridische infrastructuur met gespecialiseerde rechtbanken, advocatuur en notariaat, is niet verdwenen.

'Nederland blijft fiscaal zeer aantrekkelijk, met een belastingverdragsnetwerk dat een van de breedste ter wereld is.'

Tegelijk zal de politieke en juridische controle op belastingontwijking vanuit Europa toenemen, voor grote en kleine bedrijven. De wetgeving die is ingevoerd om internationale belastingontwijking aan te pakken is niet beperkt tot multinationals, maar geldt voor elke onderneming met substantiële schuld. De heffing op uitgaande betalingen raakt elke Nederlandse vennootschap die binnen een groep afrekent met een buitenlandse zustermaatschappij in een laagbelast land. Het Europese substance-voorstel tegen misbruik van shell-entiteiten, een initiatief van de Europese Commissie om belastingontwijking via brievenbusfirma's binnen de Europese Unie tegen te gaan, raakt dus niet alleen brievenbussen, maar ook reguliere holdings van middelgrote bedrijven. Wat tien jaar geleden voor de gemiddelde middelgrote onderneming meestal nog overzichtelijk was, is een continue stroom van wijzigingen geworden waar organisaties zich administratief tegen moeten wapenen.

Politiek en praktijk

Een fundamenteel andere koers is onwaarschijnlijk. De grote stappen zijn gezet en hebben aantoonbaar effect - daar wijst DNB terecht zelf op. Wat resteert is geleidelijke aanscherping: regelingen die periodiek tegen het licht worden gehouden, groepsbelastingbepalingen die in Europees verband worden bijgeschaafd en nadere eisen aan echte activiteit.

'Coalities wisselen, maar geen van de grote politieke stromingen heeft electorale ruimte om Nederland weer faciliterend te positioneren.'

Coalities wisselen, maar geen van de grote politieke stromingen heeft electorale ruimte om Nederland weer faciliterend te positioneren. Voor de fiscale praktijk betekent dat geen grote schokken, maar een continue stroom van kleinere wijzigingen. Juist die zijn in de uitvoering het meest belastend.

De halvering van de doorstroomsector is per saldo een logisch en geslaagd gevolg van een decennium beleid. Wat in deze cijfers ontbreekt, is de doorwerking ervan in de bredere fiscale dienstverlening. Overzichtelijke aangiftes voor de middelgrote onderneming worden in toenemende mate vervangen door permanente regelverwerking. Voor fiscale kantoren die hun praktijk daarop inrichten, met systemen die regelwijzigingen deels automatisch verwerken, met dossierdiscipline en met doorlopende kennisontsluiting, is dat een kans. Voor kantoren die op handwerk en losse kennis blijven varen, wordt het steeds moeilijker bij te benen.