Nieuws 03 oktober 2014

Zelfreflectie ontbreekt in bestuurskamer

In de bestuurskamers van financiële instellingen is het "beladen en weinig gangbaar om te reflecteren op het eigen gedrag".

Psychologen Mirea Raaijmakers en Wieke Scholten maken sinds 2011 bij De Nederlandsche Bank (DNB) deel uit van een multidisciplinair team dat de opdracht heeft toezicht te houden op cultuur en gedrag bij financiële instellingen. Over hun bevindingen schrijven ze in De Psycholoog, het blad van het Nederlands Instituut van Psychologen, een uitgebreid artikel.

"Bestuurders van financiële instellingen hebben te weinig aandacht voor en zijn zich te weinig bewust van het eigen gedrag en van de groepsdynamische processen die van invloed zijn op prestaties en uitkomsten", zo luidt de belangrijkste conclusie van hun onderzoek. De studie verscheen bij DNB onder de titel Leading by example.

Mondiaal gezien is DNB in 2011 de eerste toezichthouder die gedrag en cultuur expliciet benoemt als risicofactor en daarmee "ook de verantwoordelijkheid op zich neemt om hier als toezichthouder naar te kijken en die te beoordelen en te beïnvloeden". In de eerste twee jaar van het toezicht op gedrag en cultuur zijn ongeveer 35 toezichtsonderzoeken uitgevoerd, met telkens onder meer interviews met bestuurders en commissarissen en observaties van bestuursvergaderingen.

Woedend

Het artikel in De Psycholoog wordt ingeleid met "een bestuursvoorzitter van een financiële instelling die al een paar jaar onder financiële druk stond". Gesproken wordt van "een permanente overleefstand en over-optimisme bij het bestuur". Risico's werden liever genegeerd dan geadresseerd. In een gesprek met de bestuursvoorzitter over die collectieve gedragspatronen bleek dat "deze bestuurder niet gewend was om één kritisch woord te horen" en bovendien "was hij daar eigenlijk ook niet van gediend". "In het gesprek waarin we onze bevindingen met hem bespraken, was hij dan ook anderhalf uur lang vooral woedend", aldus de onderzoekers.

Curriculum vitae

Typerend vinden zij ook de gang van zaken rond de self-assessments die voorafgaand aan interviews moesten worden ingevuld. "We vragen daarin om te reflecteren op hun eigen functioneren als leider en hun eigen kwaliteiten en valkuilen c.q. tekortkomingen. Dat vinden wij logische vragen. Maar we merken dat mensen, zeker op dit niveau, dit vaak niet gewoon vinden. Veel bestuurders hebben moeite met het invullen van het self-assessment. Ze verwijzen naar hun curriculum vitae of schrijven dat ze onze vragen niet begrijpen. (...) Ze zijn minder gewend zichzelf te evalueren. (...) Daar nemen wij als toezichthouder echter geen genoegen mee."

Leiderschapsstijl

Raaijmakers en Scholten lichten vervolgens het lopende toezicht van DNB op dit punt toe. Verlangd wordt dat financiële instellingen concrete acties ondernemen om aandacht te stimuleren voor gedrag en groepsdynamiek. Daarnaast moet rond besluitvorming een houding worden ingenomen die gekenmerkt wordt door actief vragen stellen, constructief discussiëren en elkaar uitdagen. Ook moet werk gemaakt worden van 'tegenspraak organiseren' en tot slot vindt DNB dat bestuursvoorzitters flexibel moeten zijn in hun leiderschapsstijl. Gebleken is dat veel voorzitters voorkeur geven aan de dominante leiderschapsstijl.