Nieuws 22 februari 2016

'Politiek interesseerde zich niet voor aanbevelingen ACAM'

Jaar in jaar uit gaf de gemeentelijke accountant van Amsterdam afkeurende verklaringen of verklaringen met een beperking af bij jaarrekeningen. De daarbij horende aanbevelingen over de staat van de administratieve organisatie stuitten echter steeds op politieke desinteresse.

Dat is een van de constateringen uit het onderzoeksrapport van de Enquêtecommissie Financiële functie Amsterdam 2002-2014, dat vandaag verscheen. Zowel het college van B&W als de gemeenteraad krijgen op dit punt een veeg uit de pan van de commissie, maar tegelijkertijd stelt men dat "verslagen en aanbevelingen van ACAM (...) voor verbetering vatbaar zijn in scherpte en urgentie". Zo zou "de aansluiting tussen raad en ACAM" moeten verbeteren. De enquêtecommissie stelt onder meer voor onderscheid te gaan maken in aanbevelingen, bijvoorbeeld in 'prioritair en cruciaal', 'quick wins' en 'wenselijk op de lange termijn'.

Ook zou de interactie tussen gemeenteraad en accountantsdienst moeten verbeteren. Het (jaarlijkse) Generaal Verslag, dat nu bij de Rekeningencommissie van de raad en bij de commissie Financiën wordt toegelicht door de accountant, zou voortaan ook in de voltallige gemeenteraad toegelicht moeten worden. Ook pleit de commissie ervoor dat ACAM de raad jaarlijks gaat informeren over de mate waarin de aanbevelingen van de accountant door het college zijn geïmplementeerd.

Regie

In een van de andere aanbevelingen is sprake van het invoeren van een 'zorgplicht' ten aanzien van de financiële functie voor de wethouder Financiën. Onder die zorgplicht zou ook de regie moeten horen "over de uitvoering van aanbevelingen van de gemeentelijke accountant".

Dat de politiek weinig interesse heeft gehad in de financiële functie wordt opgevoerd als een van de grondoorzaken voor het niet goed functioneren ervan. Fundamenteel probleem is dat begroten - vooruitkijken - "politiek gezien interessanter is dan achteraf verantwoorden. Dit uit zich in verminderde aandacht van de politiek voor de jaarrekening en de daarbij horende aanbevelingen".

Waardering

De kritiek op het functioneren van ACAM is overigens niet de hoofdmoot van het rapport. Over het algemeen blijkt uit de reconstructie dat er veel waardering is voor de inspanningen van de gemeentelijke accountantsdienst tussen 2002 en 2014 - tot 2011 geleid door Dick van der Zon en vanaf dat jaar door Martine Koedijk. Bovendien miste ACAM capaciteit om al zijn taken goed te kunnen uitvoeren, zo schrijft de commissie, in ieder geval sinds 2010. De dienst speelt de rol als derde lijn in het 'three lines of defence'-model, maar is daarnaast dus ook accountant die de jaarrekening van de gemeente controleert.

Bezuinigingen

Taakstellingen en andere bezuinigingen leidden ertoe dat de dienst tussen 2010 en 2014 krimpt van 97 naar 58 fte. De commissie constateert dat ACAM vervolgens keuzes moest maken, omdat er niet voldoende capaciteit was om zowel controle als overige auditactiviteiten goed te kunnen uitvoeren.

Koedijk stelt in het rapport: "Als ik moet kiezen, dan kies ik voor de jaarrekeningencontrole." Vervolgens heeft de slechte kwaliteit van de financiële administratie en organisatie zich jaar na jaar gewroken, want voortdurend moet de accountant extra werkzaamheden in het kader van de jaarrekeningcontrole verrichten. En die hebben "direct een nadelig effect op de wijze waarop de derde lijn van de control wordt ingevuld". En dat leidt er weer toe dat verbeteringen van die administratieve organisatie niet of mondjesmaat worden doorgevoerd.

Splitsing

De commissie beveelt daarom ook aan dat college en raad "voldoende middelen beschikbaar moeten stelen aan ACAM om haar taken goed uit te voeren". Bovendien acht de commissie het van belang dat een duidelijke splitsing zichtbaar wordt in toegekende budgetten en middelen tussen de rol die de dienst vervult in de controlorganisatie en de rol als controlerend accountant. Zodat niet meer extra werkzaamheden in het kader van de ene taak de werkzaamheden rond de andere taak kunnen beïnvloeden. Volgens de commissie moet ACAM zelf aangeven of zij "redelijkerwijs" in staat is met de gegeven middelen de toebedeelde taken goed uit te voeren.