Nieuws 06 december 2023

Actie tegen uitwassen van witwassen

Een stichting beticht banken van het onterecht afsluiten van rekeningen bij verdenkingen van ongebruikelijke transacties en neemt actie. Hierachter speelt zich een strijd af over plichten van banken en overheden inzake witwasbestrijding.

Peter Olsthoorn

De actievoerende stichting noemt zich Human Rights in Finance en is opgericht door Jacob Boersma en Simon Lelieveldt. De laatste is bekend opinieleider in financiële zaken en twitteraar, voorheen werkzaam voor De Nederlandsche Bank als expert in digitale zaken, nu adviseur in crypto en fintech.

Lelieveldt spreekt van een 'antiwitwasmanie' die Nederland heeft getroffen. Hij voert ook actie tegen het wetsvoorstel voor uitbreiding van de witwaswet Wwft (Plan van Aanpak Witwassen) die de regering naar de Tweede Kamer stuurde, waar die nog behandeld moet worden. Belangrijkste onderdeel behelst de data-uitwisseling tussen banken onderling, iets wat Lelieveldt met de Raad van State en de Autoriteit Persoonsgegevens onaanvaardbaar vindt.

Praktijk deugt niet

Maar deze actie tegen witwassen betreft de huidige praktijk, die volgens de stichting niet deugt. De stichting stelt: "U kent het verschijnsel wel. Opeens is je bankrekening geblokkeerd. En dan vraagt de bank met heel korte tijdlijnen om gedetailleerd allerlei privé-informatie aan te leveren. Doe je niet mee dan kan je rekening worden opgezegd. En alles onder de toon van: u moet bewijzen dat u geen witwasser or terrorist bent. Zowel het grondrecht op privacy, eigendom en je recht om onschuldig beschouwd te worden is dan in het geding. Consument én bedrijf hangt dan het intrekken van de betaalrekening boven het hoofd of het op een zwarte lijst komen."

Dit moet veranderen, vindt de stichting, die een petitie begon en recent aandacht kreeg in tv-programma Radar: de 'gluurbankiers' spelen detective in opdracht van de overheid. Ze bevragen cliënten bij vastgestelde 'ongebruikelijke transacties' het hemd van het lijf met vragen over de herkomst van het geld die niet eenvoudig te beantwoorden en van bewijs te voorzien zijn.

Antwoorden om "onschuld te bewijzen" bewaart de bank vijf jaar. Banken geven namen van klanten door aan de Financial Intelligence Unit (FIU), die het OM kan inschakelen zonder dat klanten daarvan op de hoogte zijn. Dit leidt tot twee miljoen meldingen van 'ongebruikelijke transacties' per jaar. Ondertussen worden bankrekeningen opgezegd en beschikken mensen daardoor ineens niet meer over hun elementair noodzakelijke rekening.

Alleen verdachte transacties

"Banken brengen de klanten ten onrechte hoge kosten in rekening die niet wettig nodig zijn", aldus Lelieveldt. "Daarbij moet de klant telkens als eerste zijn onschuld bewijzen, in plaats van de bank zijn verdenking van witwassen. Dat is in strijd met gebruikelijke bewijsregels en het principe dat je onschuldig gehouden moet worden."

Hij wil dat Nederlandse banken overgaan naar het Europese systeem van melden van alleen 'verdachte' transacties. Banken mogen dan enkel sancties opleggen als ze harde bewijzen hebben van wetsovertredingen met witwassen "Over twee jaar wordt de plicht voor verdenkingen traceren door banken bovendien opgenomen in de Europese wetgeving. De Nederlandsche Bank heeft dat goed door, maar Financiën wil de opsporing graag volledig bij de FIU houden. Het kan zoveel eenvoudiger, goedkoper en efficiënter."

Nooit zomaar

Is dat zo? Een woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) vindt de voorstelling van zaken en de geëiste oplossing onjuist: "We maken onderscheid tussen zakelijke en particuliere rekeningen met ongebruikelijke transacties. Wij sluiten nooit zomaar rekeningen af van particulieren. Dat verandert dus niet met een andere methode. Als banken verdachte transacties moeten gaan melden, dan moeten wij ook de bewijsvoering in het geheel gaan leveren, een taak die nu bij de FIU berust, een overheidsinstelling."

Het is een taak van de overheid om op te sporen en met verdenkingen te komen, niet aan particuliere instellingen, meent de NVB. "Bovendien zullen we onze klanten nog meer en indringender moeten lastigvallen als we bewijzen voor verdenkingen moeten gaan leveren."