Nieuws 21 mei 2024

Economen terughoudend en kritisch over regeerakkoord

Economen van ING durven nog niet te zeggen of het nieuwe regeerakkoord in Den Haag goed of slecht is voor de Nederlandse economie. Andere experts zijn kritisch over het recent gepresenteerde hoofdlijnenakkoord.

Experts van ING spreken van "een duidelijke verandering in de richting van het economisch beleid". Maar "al met al valt het nog te bezien of de economische groei hierdoor hoger of lager zal uitvallen".

Volgens ING-hoofdeconoom Marieke Blom en haar collega Marcel Klok valt op dat de PVV, VVD, NSC en BBB in hun akkoord een ander klimaatbeleid voorstaan en een meer ondersteunende houding ten opzichte van bedrijven en middeninkomens.

Bezuinigingen

Het akkoord bevat ook veel bezuinigingen. Zo moet een op de vijf rijksambtenaren de overheid verlaten en willen de partijen de asielopvang versoberen. De economen van ING menen dat een "aanzienlijk deel van de bezuinigingen onrealistisch" is. Daardoor zouden er in een later stadium wellicht ad hoc bezuinigingen nodig zijn. "Dit kan een conjuncturele economische neergang versterken en tot politieke spanningen en beleidsonzekerheid leiden", waarschuwen de experts van de bank.

Het regeerakkoord leest niet als expliciet anti-Europees, maar “impliceert op een aantal terreinen wel ernstige spanningen met Europa", aldus de ING-experts. Daarbij doelen zij op de plannen voor het asielbeleid, het streven om de Nederlandse financiële bijdragen aan Brussel te verlagen en het voornemen om opnieuw te onderhandelen over verplichtingen op het gebied van stikstofuitstoot. "Dit alles zal politieke implicaties hebben voor de Nederlandse positie binnen de EU, waardoor de Europese besluitvorming wordt vertraagd."

Boterzacht

Ook andere economen reageren terughoudend op de plannen in het hoofdlijnenakkoord van de vier partijen. Het FD vroeg enkele experts naar hun mening. Volgens VU-hoogleraar economie en overheidsfinanciën Bas Jacobs is de hardheid van de geplande bezuinigingen “boterzacht”. Macro-economisch gezien is het wat Jabobs betreft “eerst gas geven en dan later hard remmen zodat er netto wordt omgebogen. Dat is inconsistent en schadelijk.”

Het verlagen van de afdracht aan de Europese Unie en minder uitgaven aan asielopvang is "wensdenken", aldus Jabobs. "Het is de vraag of ze die lagere afdracht in Brussel voor elkaar krijgen, en de asielstroom wordt vooral bepaald door oorlogen en rampen elders in de wereld."

Geen echte aanpak problemen

Volgens Jasper van Dijk van de denktank Instituut voor Publieke Economie blijft een echte aanpak van dossiers als het stikstofprobleem en het belastingstelsel uit. "En de maatregelen die Rutte IV nam om het groeivermogen van Nederland te vergroten, zoals het Groeifonds, worden weer teruggedraaid."

Van Dijk brengt ook in herinnering dat het juist Nederland was, dat eerder in Brussel aandrong op handhaving van de begrotingsregels. Hij verwacht dat een nieuw kabinet flink zal moeten onderhandelen met de Europese Unie.

Eerst het zoet

Ook hoogleraren economie Raymond Gradus (VU) en Roel Beetsma (UvA) zijn in een opiniebijdrage in het FD kritisch over het regeerakkoord. Een nieuw kabinet zal "bij ieder zuchtje conjuncturele tegenwind" onmiddellijk extra moeten bezuinigen, vrezen zij. "Waar eerdere kabinetten vaak het adagium ‘eerst het zuur, dan het zoet’ hanteerden, is dit nu volledig omgedraaid."

Gradus en Beetsma pleiten ervoor het Centraal Planbureau (CPB) het akkoord te laten doorrekenen, "zodat de Tweede Kamer dit bij de beraadslagingen kan betrekken". Veel van de geplande ombuigingen zijn onvoldoende uitgewerkt of onverstandig, menen zij.