Nieuws 15 januari 2026

Rekenkamer: Energiebesparingsplicht overlapt maar weinig met subsidies

Om te zorgen dat bedrijven energie besparen, heeft het kabinet zowel een verplichting als meerdere subsidies in het leven geroepen. Meestal gaat dat goed, maar soms krijgen bedrijven subsidies om acties te ondernemen waartoe ze toch al verplicht waren.

Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in het rapport 'Energiebesparing stimuleren of verplichten?'.

De energiebesparingsplicht, die bestaat sinds 1993, is het belangrijkste instrument van de minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) om bedrijven en instellingen te verplichten tot energiebesparing. Als zij veel energie of gas gebruiken, moeten zij verplicht energiebesparende maatregelen doorvoeren die in vijf jaar terugverdiend worden.

In 2024 bleek uit onderzoek van de Rekenkamer dat de minister van KGG onvoldoende op de hoogte was in hoeverre de plicht daadwerkelijk tot energiebesparing leidt. De verwachte energiebesparing werd waarschijnlijk niet behaald, mede omdat de minister niet wist welke bedrijven onder de plicht vallen.

Subsidies en fiscale regelingen

Naast de verplichting tot energiebesparing, voor circa 107.500 bedrijven en instellingen, stimuleert het kabinet alle Nederlandse bedrijven en instellingen met ten minste 17 subsidies en fiscale regelingen om energiebesparende maatregelen te treffen en CO2-uitstoot te verminderen. Daar werd in 2024 ten minste € 1,2 miljard aan uitgegeven, aldus de Rekenkamer.

Bij 11 van de 17 regelingen zijn er maatregelen genomen om overlap met de plicht te voorkomen. Dat kan door de doelgroep te beperken, bepaalde maatregelen uit te sluiten of technische voorwaarden te formuleren, zodat overlap in de praktijk nauwelijks kan voorkomen.

Bij vier stimuleringsmaatregelen bestond met zekerheid wel overlap met de energiebesparingsplicht: BOSA (voor de bouw van sportaccommodaties), EG (voor glastuinbouw), EIA (energie-investeringsaftrekregeling) en ISDE (voor verduurzaming van woningen). Bij die regelingen is belastinggeld besteed aan besparingsmaatregelen die bedrijven toch al verplicht waren te doen, omdat die zichzelf binnen vijf jaar terugverdienen. Dat geld is daarmee niet doelmatig uitgegeven, meent de Rekenkamer.

Ruim vijftig miljoen

Om hoeveel geld het precies gaat is niet precies vast te stellen, voornamelijk omdat de minister van KGG niet weet welke bedrijven onder de energiebesparingsplicht vallen. De Rekenkamer heeft daarom zelf een inschatting gemaakt van de financiële overlap. Het maximale bedrag piekte op 4,7 procent van de uitgaven in 2023. Dat is maximaal € 51,4 miljoen overlap op bijna € 1,2 miljard aan uitgaven en fiscale aftrek. In andere jaren was het maximale risico op overlap lager.

Volgens Rekenkamer-collegelid Barbara Joziasse is de financiële overlap "relatief beperkt". In 2023, het jaar dat de overlap het hoogst was, was van elke € 21 er 1 euro die overlapte met de energiebesparingsplicht. "In de andere jaren was dit dus minder. Maar het gaat natuurlijk nog steeds om ondoelmatig besteed publiek geld. Daar hoort de overheid zuinig mee om te gaan. We moedigen de minister dan ook aan om deze oneffenheden op te lossen."