AFM ziet dat financiële markten steeds meer onder druk staan
De geopolitieke omgeving blijft guur en onvoorspelbaar. Hooggespannen, maar volatiele verwachtingen rond AI domineren het beeld van de wereldeconomie en financiële markten. Dat signaleert toezichthouder AFM in haar rapport Trendzicht 2027. De accountant speelt zeker in deze onzekere tijd een belangrijke rol, als het gaat om het geven van vertrouwen.
Met alle digitalisering groeien ook de cyberrisico's, aldus de AFM in het trendrapport. Overheden zijn kwetsbaar door hoge schulden en oplopende rentes. Onderling verweven technologische en financiële kwetsbaarheden zetten het financiële systeem onder toenemende druk, terwijl het vermogen van overheden om nieuwe schokken op te vangen afneemt.
Met het stijgende aantal incidenten ziet de AFM cyberveiligheid als acuut systeemrisico voor de sector. Hoewel de gevolgen van succesvolle cyberaanvallen op een financiële instelling ingrijpend kunnen zijn, is de maatschappelijke aandacht hiervoor nu nog relatief gering, meent AFM-voorzitter Laura van Geest.
Glazen bol
Zij sprak bij de presentatie van Trendzicht 2027 over het "gure en onvoorspelbare" economische klimaat en deed een "poging tot kijken in de glazen bol", als het gaat om de toekomst van de financiële markten. "Het is niet de vraag óf de financiële markten worden getroffen door een cyberaanval, maar wanneer en hoe."
Toch is daar nog relatief weinig maatschappelijke aandacht voor, ziet de AFM. Recente cyberincidenten leren dat de afsluiting van systemen een eerste logische stap kan zijn. "Maar zijn we daar als samenleving op ingesteld? Zien we dit als onderdeel van het huidige leven, of raken we in paniek?", vroeg Van Geest zich af. "Het vraagt om gezamenlijke inspanningen van instellingen, overheden, toezichthouders, bedrijven en consumenten, om problemen te voorkomen, onverhoopte situaties op te vangen en op te lossen. Binnen en buiten de financiële sector. Nationaal en internationaal. Zo versterken we onze weerbaarheid."
Accountancy
De in september jl. toegetreden nieuwe AFM-bestuurder Richard Doornbosch, verantwoordelijk voor het toezicht op de kapitaalmarkten en de accountancy, benadrukte het belang van vertrouwen in de financiële markten.
Door snelle ontwikkelingen zoals rondom AI verandert ook het functioneren van de kapitaalmarkt, aldus Doornbosch bij de presentatie. Nu markten steeds meer grensoverschrijdend opereren, moet ook het toezicht zich daaraan aanpassen. Dat vraagt een steviger rol van de Europese ESMA-organisatie als centrale toezichthouder. Volgens de AFM is er wat dat betreft nog ruimte voor verbetering en moet ESMA een onafhankelijk en krachtig bestuur krijgen.
Vertrouwen is het "fundament" voor het goed functioneren van de kapitaalmarkten, stelde Doornbosch. Accountants vervullen daarbij een "sleutelrol", maar tegelijk zit de accountantssector zelf ook in een fase van ingrijpende veranderingen. Daarbij gaat het om zaken als de invloed van AI en andere nieuwe audit tooling, de opkomst van private equity in de sector en nieuwe uitdagingen rondom duurzaamheidsverslaggeving.
Kwaliteitsstelsel
De hoge werkdruk en commerciële prikkels maken dat aandacht voor kwaliteit onverminderd nodig blijft, zo zei Doornbosch. De AFM geeft daarom in de komende tijd nog meer aandacht aan de kwaliteitsmanagementsystemen van grotere accountantskantoren, "waar we in de afgelopen periode een geleidelijke toename hebben gezien in de kwaliteit".
Bij die beoordeling van zulke kwaliteitsstelsels gaat het om vragen als "worden kwaliteitsrisico's tijdig herkend, worden grondoorzaken begrepen en verbeteringen duurzaam doorgevoerd", legde hij uit. Het toezicht verschuift zo meer naar gedrag en cultuur, governance en de wijze waarop organisaties omgaan met druk, risico's, fouten en tegenspraak.
Rvc's
Nieuw aanspreekpunt voor de AFM zijn de raden van commissarissen bij de grotere accountantskantoren. In navolging van de oob-kantoren moeten ook grote reguliere vergunninghouders vanaf januari 2027 verplicht een rvc instellen, in het kader van de nieuwe accountantswetgeving.
"We verwachten dat zij hun rol pakken in het toezicht op de kwaliteit, tegenspraak bieden en zo de kwaliteit van de reguliere vergunninghouders naar een hoger niveau bewegen", aldus Doornbosch. De AFM gaat de komende tijd "in verbinding" met die nieuwe groep commissarissen.
Erfenisgolf
Tegelijk met Trendzicht publiceerde de AFM ook verdiepende analyses over de erfenisgolf, cryptomarkten en de nieuwe meerjarenstrategie voor 2027-2030.
De komende decennia wordt steeds meer en vaker vermogen overgedragen via erfenissen en schenkingen. Dat biedt consumenten nieuwe mogelijkheden en verandert de vraag naar financiële producten en diensten, waarop aanbieders zullen inspelen, zo stelt de toezichthouder. Daarbij zijn erfgenamen vaak kwetsbaar voor misleiding. Ook kan de erfenisgolf de kansenongelijkheid op de woningmarkt vergroten, bijvoorbeeld wanneer ontvangen vermogen wordt ingezet voor de aankoop van een woning.
Groei cryptobezit
Steeds meer Nederlanders bezitten crypto: inmiddels ongeveer één op de acht. Hoewel de meeste consumenten beperkte bedragen investeren, blijven de risico’s aanzienlijk, benadrukt de AFM. Cryptoactiva zijn vaak zeer volatiel en veel consumenten hebben moeite om complexe producten en diensten goed te doorgronden.
Ook fraude is een probleem: cryptobezitters geven aan hier vaker mee in aanraking te komen dan traditionele beleggers. Toezicht op heldere informatie en marketing, in combinatie met passende regels voor risicovolle ontwikkelingen, zijn essentieel. En sterker en meer centraal Europees toezicht is noodzakelijk om consumenten duurzaam te beschermen.