Opinie 18 juli 2008

Redenering VNG over rechtmatigheid gaat te snel

Ongeveer tegelijkertijd met het verschijnen van mijn artikel 'Bedrijfsvoeringsparagraaf gemeenten: verbetering debat raad en college?' in 'de Accountant' van juni 2008, heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in een brief aan staatssecretaris Bijleveld-Schouten gevraagd om invoering bij gemeenten van ‘de verantwoording over de rechtmatigheid' zoals nu gebruikelijk bij de rijksoverheid.

Volgens de VNG heeft de per 2004 ingevoerde rechtmatigheidscontrole de controlerende rol van de raad onvoldoende versterkt, omdat in de praktijk zou blijken dat het verantwoordingsdebat in veel gemeenten onvoldoende wordt gevoerd. Daarbij hanteert de VNG de stellingname dat het jaarlijks debat tussen raad en college over de (financiële) verantwoording , de accountantsverklaring en de accountantsbevindingen, het criterium is voor evaluatie van de rechtmatigheidscontrole.

De redenering van de VNG gaat mij te snel. Ik ben er (nog) niet van overtuigd dat het voeren van het verantwoordingsdebat in gemeenten daadwerkelijk kan worden verbeterd met ‘de verantwoording over de rechtmatigheid' zoals nu gebruikelijk bij de rijksoverheid.

Hiervoor verwijs ik behalve naar mijn eerdergenoemde artikel naar het artikel 'Waan van de dag wint het van Verantwoordingsdag' in 'de Accountant' van mei 2008. Ofschoon bij de rijksoverheid al een aantal jaren sprake is van ‘een verantwoording over de rechtmatigheid' zou daar nog steeds te weinig serieuze aandacht voor zijn en ontbreekt het aan een inhoudelijk sterk debat over die verantwoording.

Tegelijkertijd wil ik nogmaals waarschuwen voor het kopiëren van 'de verantwoording over de rechtmatigheid' zoals ingevoerd bij de rijksoverheid, naar de situatie bij gemeenten. Gemeenten en de rijksoverheid zijn simpelweg heel verschillende entiteiten met hun eigen dynamiek in hun eigen omgeving, en zijn gehouden aan hun eigen specifieke verslaggeving en controle.

Om dat laatste te illustreren: de bedrijfsvoeringsparagraaf in de departementale jaarrekening verschilt qua functie en inhoud van die over de bedrijfsvoering in de gemeentelijke jaarrekening.

Al deze verschillen maken het misschien noodzakelijk ‘de verantwoording over de rechtmatigheid' bij gemeenten anders in te richten. Aanvullend dwingen ze misschien zelfs tot een geheel andere invulling van de paragraaf over de bedrijfsvoering.

Tot slot iets over de rol en verantwoordelijkheid van betrokkenen. De VNG stelt in haar brief dat, mede aan de hand van de bevindingen van de (externe) accountant, het college ‘de verantwoording over de rechtmatigheid' in de bedrijfsvoeringsparagraaf zou moeten stellen. Bij de rijksoverheid vervullen de interne auditdiensten volgens Peter Verheij een 'zijlichtfunctie' als het gaat over de bedrijfsvoeringsparagraaf en in het bijzonder ‘de verantwoording over de rechtmatigheid'.

Volgens mij moet het uitgangspunt echter zijn: het college rapporteert, de accountant certificeert en de raad dechargeert.