Opinie 08 december 2009

AFM-rapport: geen nieuws, goed nieuws

Terwijl het Financieele Dagblad reeds een gele kaart uitdeelt naar aanleiding van de bevindingen in het recente AFM-rapport aangaande het functioneren van de big four in de aanloop van de kredietcrisis, controle 2008 over boekjaar 2007, en de bloggers het ergste vrezen over de reputatieschade voor het beroep, wil ik vooral het 'geen nieuws, goed nieuws' benadrukken van deze AFM-exercitie.

1. Dit is het eerste formele rapport aangaande de schuldvraag van de kredietcrisis. Het is beperkt tot het functioneren van een van de (micro) poortwachters van het financiële stelsel, het accountantsberoep, en opgesteld door een andere (macro) poortwachter, de AFM met ook zijn eigen systemic verantwoordelijkheid voor datzelfde systeem. Dat betekent dat het collectieve zwijgen over wederzijdse schuld en boete eindelijk is verbroken en nu een volwassen debat kan beginnen over het functioneren van alle poortwachters - micro en macro - en hun interdependentie in het verzekeren van rust en een ordelijk proces in de markten. 

En het betekent dat kan worden doorgezocht naar kernoorzaken. Wij mogen hier de AFM dankbaar voor zijn, met de aantekening dat dit nog maar het begin van het gesprek is. Vooral omdat deze crisis ons niet alleen is overkomen (bottom up) maar ook is veroorzaakt door een top down falen van de financiële architectuur en haar verschillende spelers, waaronder de AFM zelve. 

Het ware te wensen geweest, en dit specifieke rapport zou aan gezag hebben gewonnen, als de AFM dit rapport vooraf had doen gaan van een gedegen zelfanalyse van haar eigen rol voor en tijdens de crisis. En nog beter: als ze daarin was gevolgd door De Nederlandsche Bank. Ad hoc aimabel gebrabbel van hun voormannen op radio en tv, en/of de afwezigheid van enige drang tot zelfkritiek van de kant van het accountantsberoep, is daarvoor geen goed substituut of excuus. Maar de teerling is geworpen, en dat is goed nieuws. 

2. Wij kunnen nergens in het AFM-rapport - dat wordt gekenmerkt door afwezigheid van een duidelijke eindconclusie - een aanwijzing vinden voor de noodzaak (volgens de AFM) tot het intrekken/wijzigen van een jaarrekening en/of de begeleidende accountantsverklaring. Dat is een belangrijke indicatie voor het (beperkte) gewicht dat moet worden toegekend aan haar bezwarende bevindingen. 

Kennelijk zien noch de gewraakte opstellers van de onderzochte jaarrekeningen, noch hun controlerend accountants, in het onderzoek aanleiding om die jaarrekening respectievelijk accountantsverklaring te wijzigen of in te trekken. Ook dat mag als goed nieuws worden gezien, tenzij we het ergste moeten vrezen: chronische ontkenning. Vooralsnog mogen we er echter uit afleiden dat de portee van de AFM-opmerkingen overwegend van technisch-formele of immateriële aard zijn. 

En dat is beter dan mijn eigen publieke speculaties in het verleden dat in veel gevallen een oordeelonthouding van de accountant beter op zijn plaats zou kunnen zijn geweest. 

Het lijkt me goed als we dit halfvolle glas, zonder welk het familieservies van de poortwachters niet volledig is, even plaatsen naast het halflege glas waar we de afgelopen dagen zoveel over hebben mogen lezen. 

Dan kunnen we vervolgens overgaan tot gezamenlijk potjes breken. In het belang van een betere toekomst. 

Jules Muis