Opinie 14 september 2010

Wetsvoorstel Wwft maakt accountant tot veldwachter

In juli 2010 heeft het ministerie van Financiën een wetsvoorstel gepubliceerd dat leidt tot een aanzienlijke uitbreiding van de plicht voor accountants om ongebruikelijke transacties die met witwassen kunnen samenhangen te melden. Deze meldingsplicht gaat ook gelden voor allerlei bagatelzaken die weinig met witwassen te maken hebben. De voorgestelde uitbreiding gaat dan ook veel te ver.

Joost Italianer

De voor accountants meest verstrekkende aanpassing betreft de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). 

Het voorstel houdt in dat een accountant voortaan elk vermoeden van witwassen waarvan hij in het kader van zijn dienstverlening aan een cliënt kennis neemt, moet melden aan het meldpunt ongebruikelijke transacties, de Financial Intelligence Unit (FIU). De FIU bekijkt of de ongebruikelijke transactie verdacht is en kan de melding vervolgens weer doorgeven aan justitie, die al dan niet een strafrechtelijk onderzoek kan starten. 

In beginsel een goed systeem, waarbij de accountant als een soort poortwachter van de financiële wereld gevallen van witwassen meldt aan de overheid, die vervolgens handhavend kan optreden. Toch leidt het tot ongewenste gevolgen, die worden veroorzaakt door de ruime wettelijke definitie van witwassen. 

Een eenvoudig voorbeeld kan dit illustreren. Een personeelslid van een warenhuis steelt een overhemd. Het witwasverbod uit het Wetboek van Strafrecht omvat onder andere het voorhanden hebben of gebruik maken van een voorwerp als dat van misdrijf afkomstig is. Ook degene die zelf het misdrijf pleegt kan op basis van deze regel als witwasser vervolgd worden. Het personeelslid uit het voorbeeld wast het overhemd dus wit, omdat het na de diefstal de buit (het overhemd) voorhanden heeft. 

Als de accountant die de jaarrekening van het warenhuis controleert kennis krijg van de details van deze diefstal door dit personeelslid, moet hij op basis van de voorgestelde wetswijziging daarvan melding aan de FIU doen. Zelfs als het niet om een overhemd, maar om een pak diepvriesspinazie of pakje kauwgom gaat. Zelfs als de diefstal al is ontdekt, het personeelslid is ontslagen en aangifte is gedaan. 

Onder de huidige wet is een melding onder dergelijke omstandigheden niet vereist, omdat er geen sprake is van een handeling "van of ten behoeve van een cliënt in verband met het afnemen of het verlenen van diensten". De diefstal van het overhemd kan natuurlijk niet beschouwd worden als een handeling van of ten behoeve van het warenhuis. 

De uitgebreide meldingsplicht fungeert dus als een soort sleepnet, waarmee zonder enig onderscheid  niet alleen grote vissen, maar ook talloze kleine visjes boven water gehaald worden. 

Is het nu echt de bedoeling van de wetgever dat dit soort bagatelzaken gemeld wordt? Ik mag hopen van niet. De wetgever en de toezichthouder BFT (Bureau Financieel Toezicht) willen echter niet van enige beperking weten. In 2008 werden er bij de FIU 388.842 meldingen van ongebruikelijke transacties gedaan. Sindsdien zal dit aantal alleen maar zijn toegenomen. 

Slechts in een klein aantal gevallen wordt doorgemeld aan justitie en vindt vervolging en veroordeling plaats. In 2008 stelde de Algemene Rekenkamer in antwoord op kamervragen dat wat aan ongebruikelijke transacties boven water komt "nauwelijks tot een sanctie leidt gegeven de lage opsporingskans". 

Niet direct een stimulans om het aantal zinloze meldingen wettelijk nog eens flink uit te breiden. 

Dat de accountant serieuze vermoedens van witwassen moet melden is uitstekend. Daardoor helpt hij mee aan het schoon houden van het financiële systeem. Maar degradeer deze poortwachter niet tot veldwachter.

Joost Italianer is advocaat bij NautaDutilh te Amsterdam.