Opinie 04 juni 2013

Boete KPMG: Tsja…

En weer is er sprake van een treurige dag binnen de accountancy. Weer kunnen, nee, moeten we teleurgesteld zijn over de houding van een accountantsorganisatie.

Weer zo'n dag waarop mij plaatsvervangende schaamte bekruipt. En bovenal: wéér heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) haar aanwezigheid en belang benadrukt en haar bestaansrecht bewezen.

Ja, ik reflecteer op de boete die aan KPMG is opgelegd. Mijn eerste reactie - zoals elders op deze site weergegeven - was een stamelend 'Tsja...'. Was dit nu meer van hetzelfde? Gelijk de boetes die Deloitte en Ernst & Young eerder kregen opgelegd. Of was er - nu er een hogere boete is opgelegd - wellicht meer aan de hand?

Er was in ieder geval veel aan de hand volgens de AFM. Maar nog belangrijker dan dat - omdat het de mening van de AFM heeft verstevigd, bekrachtigd en geobjectiveerd - de rechtbank Rotterdam is het er geheel mee eens. In niet mis te verstane bewoordingen schetst de rechtbank een beeld van de toenmalige leiding van de accountantsorganisatie, namelijk:

'Met name het door de Raad van Bestuur van KPMG naast zich neerleggen van het zeer negatieve oordeel van 9 december 2008 van de compliance officer ter zake van het kwaliteitsbewustzijn, acht de rechtbank illustratief voor het feitelijk niet voeren van beleid ten aanzien van het stelsel van kwaliteitsbeheersing.'

Terecht dus dat de AFM de noodklok heeft geluid. Spreekt over een 'falend kwaliteitsbeleid'. Terecht omdat juist de AFM het kantoor vertrouwen had gegeven door een vergunning af te geven terwijl er toentertijd al gebreken waren. Vertrouwen dat die gebreken voortvarend zouden worden aangepakt. Vertrouwen dat is beschaamd.

Overigens niet door de compliance officer. Een functie die overigens bij Ernst & Young ook al voor problemen met de AFM had gezorgd omdat die functie daar de facto niet goed was ingevuld, noch functioneerde. De casus van KPMG is nog erger, omdat de functie daar wél goed was ingevuld en de functionaris ook nog functioneerde. Hij rapporteerde immers tijdig:

'In vergelijking met voorgaand jaar is de CO van mening dat er sprake is van een terugval in kwaliteitsbewustzijn binnen de organisatie en de gevolgen die het niet naleven van het kwaliteitsstelsel voor KPMG kunnen hebben. Deze culturele ondertoon is vooral het gevolg van een verzwakte Tone at the Top op het niveau van (delen) van de Leaderships Teams, wat terug te voeren is op het ontbreken van een heldere en schriftelijk vastgelegde governance structuur en een uitgewerkt, voldoende breed sanctiebeleid.'

Dit zou een belangrijk signaal voor de toenmalige raad van bestuur hebben moeten zijn. De AFM noemt de reactie van dat bestuur echter 'even onbegrijpelijk als onthutsend'.

Begrijpelijk omdat dat bestuur stelt: 'De RVB heeft kennis genomen van de bevindingen van de Compliance Officer en beoordeelt dat aanpassingen aan het algemene kwaliteitsbeleid niet noodzakelijk zijn.'

'Niet noodzakelijk zijn'. Tsja...

Terug naar de rechtbank die het toenmalige bestuur eveneens diskwalificeert: 'Het gedurende langere tijd ontbreken van een gevoel voor urgentie en van passende maatregelen om de cultuur binnen KPMG ten aanzien van de OKB-procedure te veranderen duidt veeleer op het nalaten beleid te voeren ten aanzien van het stelsel van kwaliteitsborging (...).'

Over die cultuur zegt een cursusleider die eind 2007 betrokken was bij OKB-trainingen (en die daarover onder meer rapporteerde aan compliance en een beleidsbepaler), onder meer het volgende:

'Door veel partners wordt een EQCR [kwaliteitsprocedure] niet als nuttig ervaren (...)' en 'Bij FS is het aantal partners beperkt dat een ECQR-procedure kan uitvoeren en wordt deze vaak als een ‘onnodige papieren exercitie' ervaren.'

FS? Staat dat soms voor Financial Services? Kwamen daar na 2007 geen grote problemen? Hoezo 'niet nuttig'? Hoezo 'onnodige papieren exercitie'?

Tot zover het verleden. De AFM en rechtbank hebben duidelijke taal gesproken. KPMG moet een boete betalen die onder de 5.000 euro per partner blijft. Valt dus reuze mee. Hooguit een korte skivakantie minder. Maar veel erger is de reputatieschade. Juist in deze tijd van accountantswissels.

Daarom is het belangrijk te zien wat het huidige KPMG-bestuur hiermee doet. Vandaag kwam een persbericht dat mij niet overtuigt: 'We accepteren de kritiek van de AFM over dit specifieke kwaliteitsonderdeel zoals dat bijna vijf jaar geleden was ingericht. We erkennen de tekortkomingen in ons kwaliteitssysteem die we op dat moment hadden en betreuren dat dit heeft plaatsgevonden'.

Waarom niet overtuigend? Onder meer door het woordgebruik. Het ging niet alleen om een 'specifiek(e) kwaliteitsonderdeel', maar - zoals intern gesignaleerd - ook om de cultuur. Om de toon aan de top.

Als het allemaal 'vijf jaar geleden was' - hetgeen gegeven de constateringen overigens niet geheel klopt - waarom dan tot afgelopen donderdag als huidig bestuur bij de rechter strijden?
Waarom dan niet eerder de strijdbijl met de AFM begraven, de feiten en openbaarmaking daarvan accepteren en oprecht een verbeteringstraject - juist ook ten aanzien van de cultuur - inzetten?

Nee, het huidige bestuur zal snel en daadkrachtig meer moeten doen dan dit persbericht. Voordat de tucht van de markt in werking gaat treden.

De eerste bestuursdaad in deze: een forse bonus voor de in deze blog aangehaalde compliance officer en cursusleider. Zij hebben wél juist gehandeld en verdienen hulde. Net als de AFM.