Opinie 06 mei 2014

Maak inkomen accountants afhankelijker van kwaliteit

In aanloop naar een overleg over accountancy half mei in de Tweede Kamer is er discussie ontstaan over het besturingsmodel en het bijbehorende verdienmodel van accountants.

Wij juichen deze discussie toe. Wel komt PvdA-Tweede Kamerlid Henk Nijboer op een bijzonder moment met zijn oproep voor een wettelijk geregelde raad van commissarissen. Nog geen jaar geleden is de interne controle op grote accountantsorganisaties versterkt door het instellen van de Commissie Publiek Belang. Deze commissie bestaat voor een groot deel uit onafhankelijke derden en heeft een belangrijke taak bij het waarborgen van het publieke belang. 

Bovendien heeft de externe toezichthouder op accountants een veel krachtiger troef in handen. De minister heeft het de AFM sinds vorig jaar mogelijk gemaakt om kantoorspecifieke rapportages openbaar te maken. Omdat de AFM daar tot nu toe geen gebruik van heeft gemaakt, zijn resultaten in de onderzoeksrapporten niet te herleiden tot individuele accountantskantoren. 

De AFM zal in september eindelijk onderscheid maken tussen kantoren, hetgeen rijkelijk laat is. Kantoorspecifieke rapportage draagt bij aan de transparantie over de kwaliteit van kantoren, bevordert de concurrentie en voorkomt dat kantoren over één kam worden geschoren. Nu kiezen bestuurders en commissarissen nog te vaak voor de goedkoopste accountant, omdat ze onvoldoende inzicht hebben in het onderlinge kwaliteitsverschil. Ook aandeelhouders hebben een objectiever beeld nodig wanneer zij moeten stemmen over de keuze van de accountant. 

Daarnaast moet kwaliteit een veel directere impact hebben op het inkomen van accountants en accountantskantoren. Zeker, de prikkel om hoge kwaliteit te leveren hoort primair vanuit de intrinsieke motivatie en beroepstrots te komen. Maar ook een sterkere koppeling met winst en beloning kan bijdragen. Zolang dit het juiste morele gedrag stimuleert, kan een financiële prikkel instrumenteel zijn voor het bereiken van een gewenste uitkomst. 

Kantoren kunnen dat zelf oppakken. Maak het inkomen van een individuele partner voor een belangrijk deel afhankelijk van zijn of haar scores op interne en externe kwaliteitstoetsen. Ik zie in mijn eigen kantooromgeving dat zo'n ingreep cultuur en gedrag positief beïnvloedt. Mensen spreken elkaar aan op kwaliteit en doen hieraan geen concessies. Zeker wanneer een kantoor medewerkers en partners niet alleen in woord maar ook in daad ondersteunt door te investeren in bijvoorbeeld IT-systemen, controlemethodieken en de vaktechnische afdeling. 

Ook de AFM kan hier een rol in spelen, wellicht na aanpassing van haar bevoegdheden. Bijvoorbeeld door een dergelijk systeem van belonen en bestraffen te eisen binnen het kwaliteitsbeheersingssysteem van kantoren, door het boetesysteem breder te gebruiken om zowel negatief als positief in te grijpen in de winstgevendheid van kantoren en ultiem uiteraard door het intrekken van de licentie van een kantoor of individuele accountant. 

Ik pleit er dus voor dat prestaties op kwaliteitsgebied voor de buitenwereld zichtbaarder worden en directere consequenties hebben. Zorg dat stakeholders kwaliteit nadrukkelijker onderdeel kunnen maken van hun besluitvormingsproces en beloon kwaliteit en bestraf verkeerd gedrag ook direct. Zowel de kantoren als de AFM kunnen hier hun rol pakken. 

Deze bijdrage is ook verschenen als opinie in het FD van 6 mei 2014.