Lex van Almelo

Belangrijkste feiten

Twee ondernemers hebben (via hun persoonlijke holdings) ieder de helft van de aandelen in een joint venture, die bestaat uit twee vennootschappen. Een registeraccountant is accountant van de vennootschappen, van de joint-venturepartners en van de persoonlijke holding van één van hen. Eén van de partners laat de andere in december 2024 weten dat hij de joint venture wil beëindigen. Er ontstaat een geschil over de financiële afwikkeling.

Op 1 maart 2025 zegt de brekende partner de relatie met de accountant op. De RA blijft daarna de accountant van de andere partner, dier persoonlijke holding en de joint-venturevennootschappen. Om de discussie over de financiële afwikkeling van enkele zaken te beëindigen doet zij in juli 2025 een voorstel over de performance fee die de brekende partner in 2023 heeft ontvangen, de bedragen die één van de vennootschappen nog niet heeft gefactureerd en de management fees over 2024 en 2025. De advocaat van de andere partner stuurt het voorstel naar de brekende partner.

De advocaat van de brekende partner maakt bezwaar tegen het voorstel en de handelwijze van de accountant. Hij schrijft onder andere dat:

• de accountant partij heeft gekozen in het aandeelhoudersgeschil;
• zij niet langer kan optreden als accountant van de joint venture, omdat de noodzakelijke distantie en objectiviteit ontbreekt.

In een reactie schrijft de accountant dat zij niet optreedt als partijadviseur en verdedigt zij het schikkingsvoorstel. De brekende partner en zijn holding dienen een klacht in bij de Accountantskamer.

Klacht

De accountant heeft:

1. in het conflict op eenzijdig verzoek van de andere partner twee brieven opgesteld waarin zij standpunten van de andere partner in het conflict heeft verwoord, een partijbelang gediend en ook eigen standpunten ingenomen;
2. nagelaten de brekende partner vooraf te horen, ten onrechte de opdrachtrelatie met beide partijen voortgezet en gedreigd met extra kosten als die een andere accountant zouden inschakelen;
3. de vertrouwelijkheid geschonden door informatie uit haar gesprek met de brekende partner te sturen naar de andere partner.

Oordeel

De klachtonderdelen 1 en 3 zijn gegrond, klachtonderdeel 2 is deels gegrond.

Verwijten en verweer

Volgens de brekende partner had de accountant zich moeten afvragen of zij de opdracht om een afwikkelingsvoorstel te doen wel kon aannemen gezien haar rol als objectief en onpartijdig accountant. Zij is volledig voorbijgegaan aan zijn belang. Zo heeft zij haar taken voor de joint venture niet neergelegd, nadat de advocaat van de brekende partner gemotiveerd bezwaar maakte tegen haar handelwijze en aangaf dat zij vanwege de belangentegenstelling niet langer kon optreden als accountant van de joint venture.

De accountant heeft alleen praktisch gekeken waarom zij haar werkzaamheden niet zou moeten neerleggen en daarbij gedreigd met extra kosten. Bovendien heeft zij ten onrechte geen hoor en wederhoor toegepast voordat zij haar bevindingen verstuurde. Ook heeft zij zich in haar brieven niet beperkt tot een weergave van wat zij heeft kunnen vaststellen uit de cijfers. Zij heeft het standpunt van de andere partner overgenomen en ongefundeerde en onjuiste conclusies getrokken. Ook heeft zij haar persoonlijke mening gegeven over zaken die ter discussie staan, alsmede over zaken die volledig buiten haar vakgebied liggen.

In haar verweer voert de accountant aan dat de andere partner en haar advocaat haar hebben gevraagd om orde te scheppen in de cijfermatige chaos. Volgens de accountant was zij geen partijadviseur en heeft zij uitsluitend uiteengezet wat bleek uit de cijfers van de joint-venturevennootschappen en op basis daarvan een oplossing voorgesteld voor de discussiepunten. Er werden geen fundamentele beginselen bedreigd.

Dat overstappen naar een andere accountant leidt tot extra kosten is geen dreigement, maar een constatering. Naar aanleiding van de ingediende tuchtklacht heeft de accountant alsnog de relatie met de joint-venturevennootschappen en de andere partner opgezegd. De brekende partner had de relatie met haar al eerder beëindigd.

Volgens de accountant hoefde zij de brekende partner niet te horen en wederhoren, omdat zij:

• alleen feiten uit boekhoudingen en jaarrekeningen op een rij heeft gezet;
• heeft verwoord wat die boekhoud-technisch betekenden;
• haar bevindingen ook niet heeft besproken met de andere partner;
• geen mening heeft gegeven over discussiepunten die niet uit de boekhouding volgden;
• de discussie slechts heeft teruggebracht tot een paar "hapklare brokken" en het aan de partners was om op basis daarvan hun geschil af te wikkelen.

De Accountantskamer verdeelt het oordeel in vieren: objectiviteit, hoor en wederhoor, dreigen met extra kosten en vertrouwelijkheid.

Objectiviteit

Het fundamentele beginsel van objectiviteit houdt volgens artikel 11 VGBA in dat de accountant zich bij haar/zijn afwegingen niet ongepast laat beïnvloeden. Volgens de toelichting moet de accountant iedere situatie vermijden die haar/zijn professionele oordeelsvorming op ongepaste wijze beïnvloedt. Het adviseren van cliënten met onderling tegenstrijdige belangen wordt daarbij genoemd als voorbeeld van een situatie die een bedreiging (kan) zijn voor de objectiviteit.

Verder moet de accountant omstandigheden identificeren en beoordelen die de naleving van de fundamentele beginselen kunnen bedreigen. Als de accountant bij een bedreiging geen maatregel kan nemen, weigert of beëindigt deze de professionele dienst en beëindigt deze zo nodig de relatie met de organisatie waarvoor zij/hij een professionele dienst uitvoert. Als de accountant een maatregel treft legt zij/hij vast in het dossier wat die inhoudt, hoe deze is beoordeeld, welke maatregel is getroffen en wat de conclusie is, zodat de accountant zich kan verantwoorden tegenover derden.

Bij de identificatie en de beoordeling van de omstandigheden en eventuele vervolgstappen moet de accountant steeds een onderzoekende geest hebben, professionele oordeelsvorming toepassen en zich baseren op wat een objectieve, redelijke en geïnformeerde derde aanvaardbaar en toereikend vindt. Een onderzoekende geest vraagt om een actieve en alerte houding. De accountant moet dus actief letten op tussentijdse wijzigingen en op nieuwe informatie die een ander licht kan werpen op de omstandigheden die (mogelijk) een bedreiging zijn.

In de ogen van de Accountantskamer ontstaat er al een (mogelijke) bedreiging voor de objectiviteit als de accountant hoort dat de joint venture is beëindigd. De samenwerking moet financieel worden afgewikkeld en daardoor zal een geschil kunnen ontstaan. Als accountant van de joint venture moet zij namelijk de belangen van beide partners dienen. Omdat de partners niet langer dezelfde belangen hebben, heeft zij zich moeten realiseren dat dit voor haar mogelijk zou kunnen leiden tot een bedreiging voor het fundamentele beginsel objectiviteit.

Als er daadwerkelijk een geschil ontstaat en de klagende partner zijn relatie met de accountant heeft opgezegd neemt de bedreiging voor de objectiviteit sterk toe. Zij blijft de accountant van de joint-venturevennootschappen, waarvan de verbrekende partner nog steeds (indirect) aandeelhouder en bestuurder is. Daardoor moet zij niet alleen de belangen van de andere partner dienen, maar ook het tegengestelde belang van de klager. Als de andere partner de accountant vervolgens vraagt een voorstel op te stellen, is er sprake van een ernstige bedreiging van haar objectiviteit. Op dat moment is haar rol als accountant van de joint venture vanwege de tegengestelde belangen van de beide partners niet langer houdbaar zonder een toereikende maatregel te treffen.

De accountant heeft echter op geen enkel moment onderkend dat haar objectiviteit in het geding is en denkt niet na over een maatregel. Na ontvangst van de brief, waarin haar objectiviteit expliciet ter discussie wordt gesteld, heeft zij niet ingezien dat haar objectiviteit wordt bedreigd en heeft zij haar voorstel verdedigd.

Dat de accountant zichzelf kent en nooit iets zou opschrijven om iemand te bevoordelen, zoals zij op de zitting heeft verklaard, is niet relevant. Voor haar mag dat geen reden zijn om aan te nemen dat haar objectiviteit niet in geding is. Zij moet professionele oordeelsvorming toepassen en zich afvragen wat een objectieve, redelijke en geïnformeerde derde in deze situatie aanvaardbaar en toereikend vindt; dus niet wat zij zelf van de situatie vindt.

Zij heeft dit nagelaten en niet ingezien dat haar objectiviteit in ernstige mate werd bedreigd. Bovendien bevatten haar brieven niet slechts een objectieve weergave van wat zij in de boekhouding heeft aangetroffen. Zij heeft immers ook haar eigen mening over bepaalde standpunten van de klagende partner gegeven en behalve het standpunt van de andere partner ook eigen standpunten verwoord.

De accountant heeft daarom niet in overeenstemming gehandeld met het fundamentele beginsel objectiviteit. Naar aanleiding van de tuchtklacht heeft zij te laat besloten de resterende klantrelatie met alle betrokken partijen alsnog te beëindigen.

Hoor en wederhoor

De opdracht om een voorstel te maken is een 'overige opdracht' als bedoeld in de NBA-handreiking 1111 (Overige opdrachten). Op deze opdracht is in dit geval ook de NBA-handreiking 1127 (Opdrachten uitgevoerd ter ondersteuning bij (potentiële) geschillen) van toepassing. De accountant heeft deze opdracht namelijk gekregen van slechts één partij op het moment dat al sprake is van een discussie over de financiële afwikkeling tussen de partners van de joint venture. De accountant weet hiervan en weet ook dat de beide partners inmiddels een eigen advocaat in de arm hebben genomen. Op de zitting heeft zij verklaard dat zij reden had om aan te nemen dat het een gezamenlijke opdracht was, maar dat dit zo was, blijkt nergens uit. In verband met deze opdracht heeft zij alleen contact gehad met de (advocaat van de) andere partner.

In een NBA-handreiking staan richtlijnen voor de uit te voeren werkzaamheden. Van een accountant wordt verwacht dat zij/hij hiervan kennis neemt en deze in overweging neemt voor zover die relevant zijn voor de opdracht. Een accountant die de richtlijnen niet toepast, moet kunnen uitleggen hoe niettemin is voldaan aan de verplichtingen, basisprincipes en essentiële werkzaamheden uit de wet- en regelgeving die nader zijn behandeld in de handreikingen.

In NBA-handreiking 1127 wordt het toepassen van hoor en wederhoor van belang geacht voor een deugdelijke grondslag van het rapport. Hoor en wederhoor is veelal verplicht, tenzij dit niet noodzakelijk is om een deugdelijke grondslag te verkrijgen. De accountant heeft erkend geen hoor en wederhoor te hebben toegepast. Naar het oordeel van de Accountantskamer was dat wel nodig, omdat zij standpunten heeft ingenomen en conclusies heeft getrokken over de performance fee die de klagende partner moest terugbetalen, over de te factureren management fees en de hoogte van de bedragen die één van de joint-venturevennootschappen nog moest factureren.

De accountant had de klagende partner daarom moeten vragen naar zijn visie en hem de gelegenheid moeten geven om te reageren op haar bevindingen. Omdat de accountant ten onrechte geen hoor en wederhoor heeft toegepast, heeft zij geen deugdelijke grondslag voor de inhoud van haar brieven en heeft zij het fundamentele beginsel van vakbekwaamheid en zorgvuldigheid niet nageleefd.

Dreigen met extra kosten

De accountant heeft geschreven dat overstappen naar een andere accountant extra kostenposten zouden opleveren van duizenden euro's. De Accountantskamer vindt deze zin slechts een waarschuwing en geen dreigement.

Vertrouwelijkheid

Het fundamentele beginsel van vertrouwelijkheid houdt in dat de accountant, die de beschikking krijgt over gegevens of inlichtingen waarvan deze het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden, verplicht is deze geheim te houden. Op deze verplichting bestaan een paar uitzonderingen, waaronder de situatie waarin de klant schriftelijk toestemming heeft gegeven voor het verstrekken van de gegevens of inlichtingen. Dit fundamentele beginsel maakt het voor een klant mogelijk vertrouwelijk gegevens of inlichtingen te delen met de accountant zonder dat deze bij anderen terechtkomen.

De accountant schrijft over haar gesprek met de klagende partner dat:

• het niet waar is dat zij niet op de hoogte was van alle zaken of niet volledig was geïnformeerd, zoals de klagende partner stelde;
• zij hierover heeft gesproken met de klagende partner;
• diens antwoord hierop uitermate vaag en wisselend was: de ene keer zei hij dat was afgesproken dat hij een hogere fee kreeg, dan weer zei hij dat het een performance fee was, vervolgens zei hij dat zijn performance fee 80K was en liet hij in het midden wat het verschil was;
• de accountant de indruk had dat hij zich door haar aangevallen voelde, terwijl zij een toelichting vroeg vanwege de verschillen in de jaarrekening;
• hij haar desgevraagd antwoordde dat er geen schriftelijke stukken waren met andere afspraken;
• zij geen bevredigend antwoord heeft gekregen over het verschil van 125.000 euro.

Door deze informatie te delen met de andere partner heeft de accountant volgens de Accountantskamer het fundamentele beginsel van vertrouwelijkheid geschonden. De antwoorden van de klagende partner op vragen van de accountant over de in rekening gebrachte performance fee alsmede zijn gesprekshouding, is vertrouwelijke informatie. Deze informatie had de accountant niet zonder schriftelijke toestemming van de klagende partner mogen delen met de andere partner en haar advocaat.

Dat deze informatie ging over de jaarcijfers van één van de vennootschappen en dus ook voor de andere medebestuurder/medeaandeelhouder relevant zou zijn, maakt dat niet anders. Het gaat er immers niet om wie belang zou kunnen hebben bij deze informatie, maar of de accountant schriftelijke toestemming had om deze vertrouwelijke informatie te delen. Dat was niet het geval en daarom was de accountant verplicht deze informatie geheim te houden. Dat heeft zij niet gedaan.

Maatregel

Tijdelijke doorhaling voor de duur van één maand.

De accountant heeft de fundamentele beginselen van vakbekwaamheid en zorgvuldigheid, objectiviteit en vertrouwelijkheid geschonden. Zij heeft onvoldoende kennis van de wet- en regelgeving en de toepassing daarvan. Zij heeft op verschillende momenten nagelaten om professionele oordeelsvorming toe te passen, ondanks de duidelijke signalen die zij kreeg. Op de zitting heeft zij weinig reflectie getoond en niet laten blijken dat zij inzicht heeft in het onjuiste van haar handelen.

Annotatie Lex van Almelo

Een registeraccountant is de accountant van een joint venture en de twee partners daarvan. Als één van de twee wil stoppen, buigt de accountant zich over de financiële afwikkeling. Op verzoek van één van de partners en op basis van de cijfers komt zij met voorstellen om twistpunten op te lossen, maar past daarbij geen hoor en wederhoor toe. Dat had in dit geval wel gemoeten om een deugdelijke grondslag te verkrijgen, met name voor haar conclusies en standpunten over de verschuldigde fees. Gezien de conflicterende belangen en de meningsverschillen had de accountant zich moeten terugtrekken nu haar objectiviteit op het spel stond.

De accountant voert aan dat zij zichzelf kent en nooit iets zou opschrijven om iemand te bevoordelen. Dat is geen reden zijn om aan te nemen dat de objectiviteit niet in geding is, want het gaat erom wat een objectieve, redelijke en geïnformeerde derde in deze situatie aanvaardbaar en toereikend acht, niet wat zij zelf van de situatie vindt.

De accountant gaat ook de mist in als zij beide partijen informatie verstrekt uit een vertrouwelijk gesprek dat zij heeft gevoerd met één van hen. Bij gebrek aan schriftelijke toestemming had zij die informatie geheim moeten houden.