Moeten accountants met iedere klant die ze accepteren een uitgebreid vraaggesprek houden, om vast te stellen of het een politiek prominent persoon betreft, vraagt John Weerdenburg zich af.

Discussie Column 22 november 2023

PEPpi en Kokki - alle gekheid op een stokkie?

Wie kent ze niet? De twee stuntelende jaren zeventig matroosjes met hun welbekende liedje 'toet, toet, boing, boing', die alleen maar 'centjes wilden verdienen'? Het beeld van dit olijke duo borrelt spontaan bij mij op, als ik kijk naar de werkzaamheden die een accountant moet verrichten rondom de bepalingen van een PEP; een 'politiek prominent persoon'. Waarom? In NBA Handreiking 1124 zijn hier richtlijnen voor voorgeschreven die in de uitvoering nu echt doorslaan. Met als resultaat een hoop administratief gedoe.     

Een uitstekende uitleg van het begrip PEP's is te lezen op de website van het Bureau Financieel Toezicht. Toch is het belangrijk om hierbij te beseffen dat er in de praktijk geen eenduidige definitie bestaat van een PEP. Het verschil tussen wel of geen PEP wordt bovendien ook nog bepaald door de senioriteit die een PEP heeft.  

Recent publiceerde de NOS een bericht met de kop 'Politieke prominenten betrokken bij verdachte transacties van 14 miljard euro'. Het bericht is gebaseerd op een onderzoek onder PEP's door het Anti Money Laundering Centre (AMLC), waarbinnen de politie, het OM, de FIOD, banken en accountantsorganisaties met elkaar samenwerken. De genoemde 14 miljard euro aan ruim duizend verdachte transacties is gesignaleerd over de periode tussen 2011 en 2023. In totaal waren daarbij ruim honderd politieke prominenten uit verschillende landen en hun familieleden betrokken. Volgens het AMLC heeft een aantal van die PEP's de Nederlandse nationaliteit, maar gaat het veelal om buitenlandse PEP's. Ik hoef geen accountant te zijn om dan grof te kunnen berekenen dat het in de Nederlandse praktijk waarschijnlijk om een zeer summier aantal schuins marcherende PEP's gaat, waar wij als accountants alert op hoorden te zijn.

Mijn vraag is daarmee: Rechtvaardigen deze summiere cijfers de verplichting om met iedere klant die we als kantoor accepteren, of van wie de opdracht willen continueren, een uitgebreid vraaggesprek te houden en hem of haar een lange lijst voor te leggen met het verzoek om aan te kruisen of hij of zij een PEP is, of er banden mee heeft? Tuigen we dan geen reusachtige administratieve vliegenmepper op, om dat mogelijk enkele of zelfs afwezige vliegje in de kamer de genadeklap te geven? Als we vandaag de dag kijken naar een PEP, is een van hun unieke kenmerken dat ze verschrikkelijk zichtbaar zijn. De media richten een kolossaal vergrootglas op iedere PEP, waardoor elke al dan niet financiële missstap ogenblikkelijk tot een woeste golf in hun prominente vijvertje leidt. Ze staan al in de spotlights, zijn opgenomen in het UBO-register en hun namen zijn ook wel echt geregistreerd in veel commerciële KYC-databases. Met andere woorden: Zij kijken wel uit. Slimme foute PEP's zetten onder de radar gewoon tussenpersonen in, die de riekende financiële zaakjes voor hen afhandelen.

Het AMLC merkt naar aanleiding van haar onderzoek overigens ook op dat kleinere meldingsplichtige instellingen, waaronder advocaten, notarissen en vastgoedmakelaars, hun klanten vaak gewoon recht op de man of vrouw vragen of zij een PEP zijn. Dat doen zij liever dan namen screenen aan de hand van lijsten. Ik kan me vanuit pragmatisch perspectief bezien goed voorstellen dat veel kleinere en middelgrote accountantskantoren ook zo te werk gaan. Ook het AMLC geeft bovendien aan dat "… een meer risicogebaseerde kijk op PEP's de voorkeur heeft boven een statische lijst die kan worden afgevinkt". Daarentegen verlangen toetsers dat er juist wél wordt gewerkt met lijsten voor iedere klant. Van mij mag dat dus wel wat minder. Toet, toet, boing, boing. Laten we ons alsjeblieft op veel zinvollere dingen richten die bij het gros van al onze klanten spelen. Dit is gewoon een nieuwe paarse krokodil die we uit het ei hebben laten kruipen.

Zie dit niet als een pleidooi van mijn kant om iedere klant op zijn blauwe ogen te geloven. Het blijft van groot belang om alert te zijn en blijven op wat onze klanten doen en wat er in hun cijfers gebeurt.