De suggestie om accountants in te zetten als instrument tegen mensenhandel klinkt nobel, maar is in de praktijk onuitvoerbaar, meent Joris Joppe.

Discussie Column Gisteren

Accountant moet niet worden ingezet als opsporingsambtenaar

Als het aan Eurocommissaris Maria Luís Albuquerque ligt, zijn accountants de ogen en oren van de toezichthouders. Zij bepleitte dat in december jl., tijdens een bijeenkomst van Accountancy Europe in Brussel.

De suggestie om accountants in te zetten als instrument tegen mensenhandel klinkt nobel, maar is in de praktijk onuitvoerbaar. Criminaliteit bestrijd je niet met extra vinkjes in dossiers, maar met effectieve handhaving, een hogere pakkans en gerichte samenwerking tussen toezichthouders en opsporingsdiensten.

De Europese AML-regelgeving is bedoeld om witwaspraktijken tegen te gaan, maar de verwachtingen reiken inmiddels verder. Accountants worden nu ook gezien als poortwachters in de strijd tegen mensenhandel; een maatschappelijke taak waarvoor zij simpelweg niet zijn toegerust. Alsof je via de jaarrekening kunt afleiden of iemand mensen uitbuit. Laten we wel wezen: een accountant stelt samen, doet aangifte en controleert soms een jaarrekening. Maar geen enkele standaardcontrole biedt inzicht in wat zich afspeelt in de oplegger van een vrachtwagen, of op de bouwplaats bij een onderaannemer.

De wetgeving, inclusief de bijbehorende casuïstiek, is inhoudelijk interessant, maar legt vooral bloot waar het misgaat bij een kleine groep foute accountants en administratiekantoren. Daar heeft geen Europese verordening vat op. In zulke gevallen is het reguliere strafrecht de enige juiste route. Nieuwe regels voor de hele beroepsgroep lossen dat probleem niet op, maar vergroten vooral de druk op integere professionals.

Deze mission creep maakt het vak niet sterker, maar kwetsbaarder. De spelregels worden in de praktijk bepaald door criminelen, die risico’s incalculeren zolang hun verdienmodel winstgevend blijft. De kosten van extra verplichtingen bij accountants worden moeiteloos ingecalculeerd. Dat levert geen bescherming op, maar schijnveiligheid.

Wie écht impact wil maken, moet inzetten op samenwerking en informatiedeling tussen financiële instellingen, toezichthouders en justitie. De rol van de accountant is daarin signalerend en ondersteunend, maar mag niet worden verward met een verantwoordelijkheid voor structurele misstanden buiten het eigen domein.

Zolang dat onderscheid niet scherp wordt bewaakt, dreigt het beroep te bezwijken onder verwachtingen die het nooit heeft opgeëist. De maatschappelijke rol van de accountant is groot, maar niet grenzeloos.