Jan Bouwens reageert op een recente opiniebijdrage van Pieter de Kok in het FD, waarin wordt gesteld dat de controleverklaring niet meer aansluit bij het tempo van de economie anno nu.

Discussie Column Vandaag

De accountant en de toekomstbestendigheid van het bedrijf

Afgelopen weekend sprak Pieter de Kok in het FD zijn zorgen uit over de traagheid van de accountant ten opzichte van de snelheid van de te controleren bedrijven. Die zorg focust op de mate waarin een momentopname, zoals vastgelegd in de jaarrekening, überhaupt relevant kan zijn, gelet op het feit dat bedrijven zich snel moeten kunnen aanpassen en zo'n momentopname daarom niet zoveel zegt over de toekomstbestendigheid van het bedrijf. Deze stelling gaat voorbij aan de idee dat van het verslag een sturende werking uitgaat in de richting van het management, opdat deze de belangen van de aandeelhouder voor ogen houdt. Als het gaat om de waarde van de going-concern opinie, heeft Pieter een belangrijk punt.

Toegang tot cash beter dan going concern

Het is een feit dat bedrijven zich continu moeten aanpassen en naar vormen moeten zoeken om producten/diensten aan te kunnen bieden die hun klanten uiteindelijk beter aanspreken dan die van de concurrent. We zien ook een enorme versnelling bij de levensduur van de onderliggende businessmodellen. Accountants zouden een enorme bijdrage leveren als ze een uitspraak deden over het aanpassingsvermogen van het bedrijf dat ze controleren. Het zou daarom goed zijn als we de going concern verklaring zouden vervangen door een metric die rapporteert over de toegang tot cash, waarin de accountant beoordeelt of de organisatie ten opzichte van de afgelopen periode makkelijker/moeilijker/ongewijzigd krediet kan krijgen van leveranciers en andere vreemd-vermogensverschaffers. Zo'n cijfer leent zich ook om te worden vergeleken met de score op dezelfde metric van de concurrenten. Dat zegt veel meer dan een dichotome verklaring over de vraag of het bedrijf het komend jaar wel of niet op eigen benen voort kan.

Stewardshipfunctie

Het handelen van het management heeft gevolgen voor de stakeholders, waaronder de aandeelhouder. Met de jaarrekening legt het management verantwoording af over de economische gevolgen van het gevoerde beleid. Omdat het management weet dat ze verantwoording moeten afleggen, stuurt dit hun handelen. Immers, zij moeten dan een afweging maken tussen wat zij het liefste willen (bijvoorbeeld het bedrijf groot maken) en wat de aandeelhouder wil (een zo groot mogelijk rendement, dat houdbaar is voor de lange termijn). Dat is wat we de sturende of stewardship functie van verslaggeving noemen. Het idee is dat het management steeds handelt met de belangen van de aandeelhouders in het achterhoofd, omdat ze weten dat de uitkomst van dit handelen op enig moment in de jaarrekening wordt verwerkt. Zonder verslaggeving zou het onmogelijk zijn voor aandeelhouders om vast te stellen in welke mate de acties van het management met de belangen van de aandeelhouder overlappen.

Zowel voor de introductie van de metric 'verandering in toegang tot cash' als voor effectieve ondersteuning van de stewardshipfunctie, is het van belang te weten hoe de waarden van de bezittingen zich ontwikkelen. Inderdaad houdt dit in dat de accountant continu zicht houdt op de adequate verwerking van economisch relevante feiten in de administratie, al was het alleen maar om zeker te stellen dat een aanpassing in de hoogte van de afschrijvingen aan de orde is en zal worden verwerkt. Zo’n oordeel vergt tevens dat de accountant voldoende zicht heeft en houdt op het businessmodel.

Het betekent niet dat de controlerend accountant continu meekijkt met de manager; dat zou het hele idee van scheiding tussen eigendom (mensen met geld) en bestuur (mensen met ideeën en actievermogen) omverwerpen.