Jonge accountants zijn de toekomst van het vak. Maar wanneer over die toekomst wordt gesproken zitten ze lang niet altijd aan tafel, aldus Marjan Heemskerk.
Discussie ColumnWe willen jonge accountants horen. Maar geven we ze ook de ruimte?
Laatst zat ik voor een opname in de visagie. De visagist was een stuk jonger dan ik en sprak mij vanaf het eerste moment aan met 'u'. Dat vond ik behoorlijk confronterend. In mijn hoofd ben ik namelijk nog steeds een jaar of 32. Jong, hip en goed op de hoogte van wat er speelt. Maar zij keek anders naar mij. Voor haar was ik een vrouw van 41 die je met 'u' aanspreekt.
Dat is natuurlijk helemaal niet erg. Toch bleef het moment bij me hangen. Hoe je jezelf ziet, is niet automatisch hoe een ander jou ziet. Je kunt jezelf toegankelijk en jong van geest vinden, terwijl je leeftijd, ervaring of positie voor iemand anders toch een drempel vormt. Dat verschil zie ik ook in de accountancy.
Onder de column blijft het stil, in mijn DM niet
Ik weet nog dat ik een keer een column schreef over communicatie en sociale vaardigheden binnen de accountancy. Vakkennis is onmisbaar, maar een accountant moet die kennis ook kunnen overbrengen en begrijpen wat een klant of collega nodig heeft. Na publicatie kreeg ik verschillende privéberichten van jonge accountants. Zij herkenden wat ik beschreef, zagen het in hun werkomgeving misgaan en vonden dat er binnen het vak en de opleiding veel meer aandacht voor mocht zijn. Onder het artikel zelf bleef het vanuit die groep ondertussen opvallend stil.
Daar verscheen wel een openbare reactie van een ervaren accountant. De strekking: hij kon prima communiceren, had voldoende ervaring en vond die extra aandacht daarom niet nodig. Daarmee werd een bredere observatie over het beroep teruggebracht tot de zelfbeoordeling van één persoon. Ik kan dit al, dus het probleem verdient minder aandacht. Zo'n reactie laat bijna onbedoeld zien waar de column over ging. Goed communiceren begint niet met vertellen hoe goed je het zelf kunt, maar met nieuwsgierig zijn naar hoe anderen jou ervaren.
Ervaring kan ook een blinde vlek worden
Dit is geen tegenstelling tussen oud en jong. Er zijn genoeg ervaren accountants die nieuwsgierig blijven en graag van jongere collega's leren. Andersom kan een accountant van 25 al volledig vastgeroest zijn. Het gaat niet om leeftijd, maar om houding. Ervaring is waardevol, maar kan ook een blinde vlek worden. Hoe steviger je positie, hoe makkelijker je jouw manier van denken als norm gaat beschouwen. Een reactie kan bedoeld zijn als kennisdeling, terwijl die op een ander overkomt als: ik weet al hoe het zit. De afzender staat niet altijd stil bij het effect op mensen met minder status of zekerheid.
Tegenspraak is welkom. Een debat wordt niet beter wanneer iedereen elkaar bevestigt. Maar tegenspraak slaat het gesprek dood zodra de nieuwsgierigheid verdwijnt. Bijvoorbeeld wanneer iemand een probleem afwijst omdat hij het persoonlijk niet herkent, of zo stellig reageert dat anderen alleen nog kunnen instemmen of de confrontatie moeten aangaan. Hoe anders was het gesprek geweest met de reactie: "Ik herken dit zelf niet direct, maar hoe ervaren jonge collega's dit?" Overeenstemming is niet noodzakelijk. Het verschil is dat er ruimte ontstaat.
Wie zit er eigenlijk aan tafel?
De reacties onder columns zijn maar één voorbeeld. Ook bij congressen en andere activiteiten rond het vak zie ik relatief weinig jonge accountants. Hun agenda's zijn gevuld met directe werkzaamheden. Ze krijgen niet altijd tijd voor indirecte activiteiten of durven die tijd nog niet te vragen. Daardoor zitten vooral mensen met meer senioriteit, autonomie en mogelijkheid tot indirecte uren aan tafel, wanneer er over de toekomst van het beroep wordt gesproken. Zij bepalen wat belangrijk is en wat de nieuwe generatie nodig zou hebben. Die generatie is zelf opvallend vaak afwezig.
We zeggen graag dat jonge accountants de toekomst van het vak zijn. Maar wanneer we over die toekomst praten, zitten ze lang niet altijd aan tafel. Dat is extra relevant nu de sector zoveel moeite doet om nieuwe mensen te interesseren voor accountancy. We kunnen een frisse arbeidsmarktcampagne maken en laten zien hoe veelzijdig het beroep is. Maar als jonge accountants eenmaal binnen zijn en merken dat hun perspectief nauwelijks doorklinkt, verliezen mooie woorden snel hun waarde. Het beroep wordt aantrekkelijker wanneer jongeren merken dat hun ideeën het vak werkelijk mogen veranderen.
Ik plaats mezelf daar niet buiten
Ik zou graag schrijven dat ik precies weet wanneer mijn ervaring behulpzaam is en wanneer die een ander in de weg zit. Maar ook ik zie mijn eigen blinde vlekken niet. Dat is juist het lastige. In mijn hoofd ben ik jong, toegankelijk en behoorlijk bij de tijd. Totdat een jonge visagist mij met 'u' aanspreekt en ik besef dat zij anders naar mij kijkt dan ik naar mezelf. Misschien denk ik ook weleens dat ik alle ruimte geef, terwijl een jongere vooral mijn leeftijd, titel of zichtbaarheid ziet. Je kunt niet zelf bepalen hoe veilig of gelijkwaardig een gesprek voor een ander voelt.
De verantwoordelijkheid ligt niet uitsluitend bij de gevestigde generatie. Ook jonge accountants moeten leren hun stem te gebruiken en ruimte in te nemen. Maar het is te makkelijk om te zeggen dat ze dan maar moeten reageren. Mensen nemen eerder ruimte in als hun omgeving laat merken dat hun inbreng serieus wordt genomen, ook als die botst met hoe we het vak al jaren bekijken.
Daarom wil ik jonge accountants uitnodigen om vaker van zich te laten horen. Niet alleen in een privébericht (dat mag ook nog steeds hoor, vind ik leuk), maar juist ook in het openbare gesprek. Jullie ervaringen zijn geen bijzaak. Ze zeggen iets over waar het beroep nu staat en waar het naartoe moet. En aan de mensen die altijd al reageren heb ik een ander verzoek. Reageer vooral, maar probeer niet alleen te laten zien wat je weet. Stel ook eens een vraag. Vraag je vóór het plaatsen af: voeg ik ruimte toe aan dit gesprek, of neem ik vooral ruimte in? Ervaring wordt niet minder waard wanneer we luisteren naar een nieuwe generatie. Juist dan gebruiken we die ervaring om het vak verder te brengen.