Wilbert Geijtenbeek

Volgens voorzitter Eelco van der Enden van Accountancy Europe gaat "achter elke onwettige transactie een tragedie schuil. Het bestrijden daarvan gaat verder dan compliance". Hij introduceerde met die woorden de Portugese Eurocommissaris Maria Luís Albuquerque van financiële diensten, financiële stabiliteit en de kapitaalmarktunie. Albuquerque sprak in Brussel op uitnodiging van Accountancy Europe over de aanpak van witwassen in de komende jaren.

Voorzitter Eelco van der Enden van Accountancy Europe en Eurocommissaris Maria Luís Albuquerque

Afgelopen jaar is in Brussel een nieuw geharmoniseerd pakket aan regels aangenomen onder de naam Anti-Money-Laundering Regulation (AMLR). Ook zijn een herziene zesde AML-richtlijn (AMLD6) en een nieuwe toezichthouder op financiële instellingen aangekondigd. Deze European Anti-Money-Laundering Authority (AMLA) is medio 2025 operationeel geworden en coördineert de harmonisatie in de implementatiefase.

Het genoemde pakket omvat regelgeving voor cryptovaluta en strengere due-diligence-, transparantie- en rapportageverplichtingen. Ook zal het pakket de normen uniebreed harmoniseren. Tegen 2027 moet een uniform, EU-breed AML-regelboek van kracht zijn.

'Geen checklist'

Nu het pakket is aangenomen is de implementatiefase gaande. Vanaf 2027 zullen de lidstaten de nieuwe regels invoeren. Het pakket moet een veiliger samenleving voortbrengen, stelt Albuquerque, niet een 'checklist' voor ondernemingen of accountants. "Het bestrijden van witwassen is geen geïsoleerde daad. Witwassen ondermijnt het fundament van de Unie en onze wetgeving garandeert de veiligheid van EU-burgers."

'Het bestrijden van witwassen is geen geïsoleerde daad.'

Albuquerque benadrukt dat de fragmentatie van regelgeving de grootste belemmering is bij de bestrijding van witwassen. "De vrijheid die we aan lidstaten laten, leidt tot afwijkende regels en dat is een probleem. Want financiële misdaad maakt gebruik van zwakten in het systeem. Eén van onze doelen is het elimineren van afwijkingen in de Unie." Voor Albuquerque maakt fragmentatie de Unie kwetsbaar. "Veel lidstaten hebben de illusie dat ze met eigen nationale regels hun burger beschermen. Dat doen ze niet. Ze ondermijnen de Unie."

Meer meldingen, meer samenwerking

In de praktijk komt de harmonisatie neer op eenduidige regels voor contante betalingen (maximaal € 10.000), een uniforme definitie van de UBO van een onderneming (met een belang van minstens 25 procent) en een gelijkgeschakelde meldplicht aan de Financial Intelligence Units.

'We vertrouwen op jullie inschatting van de financiële gezondheid van ondernemingen.'

Zo vervalt het onderscheid dat de Nederlandse meldingsplichtige instellingen voor Wwft-meldingen maken tussen de objectieve en de subjectieve indicatoren. Albuquerque: "Een betere toegang tot dezelfde informatie leidt tot een betere samenwerking van financiële intelligence-instellingen."

Voor controlerend accountants had zij een duidelijke boodschap: "Jullie zijn belangrijk, want jullie verzekeren ons dat ondernemingen hun werk goed doen. We vertrouwen op jullie inschatting van de financiële gezondheid van ondernemingen. Jullie zijn de ogen en oren van de toezichthouders. Zie de herziene AML-regelgeving en de zesde AML-Richtlijn niet als een checklist-exercitie. Zie het als een handreiking om de essentie te begrijpen."

Prostitutie als witwascasus

Na de bijdrage van Albuquerque  volgde een paneldiscussie met de Duitse Europarlementariër Maria Noichl (Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten), Héma Sibi van CAP International (een alliantie van NGO's voor de afschaffing van prostitutie) en Angela Foyle van Accountancy Europe. Sibi hield een betoog tegen de seksuele uitbuiting van vrouwen. Ze haalde cijfers uit 2014 aan van een rapport van een VN-orgaan, de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO), waaruit blijkt dat in mensenhandel wereldwijd $ 150 miljard omgaat. Tweederde daarvan betreft seksuele uitbuiting. Recentere ramingen rekenen overigens met een bedrag van $ 170 miljard dat omgaat in seksuele uitbuiting.

V.l.n.r. gespreksleider Elodie Lamer en panelleden Maria Noichl, Angela Foyle en Héma Sibi

De manier waarop dit probleem in Europa wordt aangepakt, hangt sterk af van nationale wetgeving op het gebied van prostitutie. Zo zijn in het ene land vormen van prostitutie toegestaan, terwijl andere landen prostitutie verbieden. Maar zelfs waar sprake is van gelegaliseerde prostitutie, is vaak sprake van de verborgen uitbuiting van migranten, aldus Sibi. "En mensenhandel is altijd illegaal." Ze geeft als voorbeeld dat pooiers de paspoorten van prostituees in beslag nemen en eventuele kinderen gebruiken om de prostituees te chanteren. De financiële constructie die daarvoor wordt gebruikt is de omgekeerde verhuur van peeskamers aan prostituees, doorgaans in aan de prostitutie gelieerde hotels die voor dat doel worden gebruikt. "In Brussel betalen prostituees doorgaans € 250 per dag om een hotelkamer te huren voor de prostitutie."

Die activiteit brengt een contante stroom geld voort, die de georganiseerde bendes nog moeten witwassen. Dat administrateurs daarbij een sleutelrol spelen, bleek onlangs nog in Noord-Brabant, waar een boekhouder tienduizenden euro's bijverdiende aan het beheren van betalingsoverzichten voor de prostitutie van minderjarige meisjes.

Accountants rollen bordelen op

Noichl benadrukte dat dat geld in sommige lidstaten in de vastgoedmarkt wordt gestoken. Ze gaf als voorbeeld dat in Berlijn enorme aantallen woningen met contante betalingen worden gekocht. "Er is in Duitsland nu nog geen limiet voor het gebruik van contant geld. Dat is een maas in de wet, die met de nieuwe AML-regels zal worden gedicht."

Ook controlerend accountants dienen dan ook op te letten, zo betoogde Angela Foyle van Accountancy Europe. Zij benadrukte dat Wwft-meldingen aan de nationale FIU's in het nieuwe AML-regime beter gedeeld zullen worden. "Dat moet de opsporingsdiensten beter in staat stellen internationale bendes op te rollen. Neem de financiële drijfveer weg en je bestrijdt effectief."

'Neem de financiële drijfveer weg en je bestrijdt effectief.'

Foyle gaf het voorbeeld van een accountantscontrole die in Groot-Brittannië leidde tot het oprollen van een illegaal bordeel. "Het viel de accountant op dat er bij een zekere bloemist geen pieken of dalen in de kasstroom plaatsvonden. Het hele jaar door bleef de kasstroom stabiel. Dat vond de accountant dermate vreemd, dat hij begon te onderzoeken. Uiteindelijk bleek de omzet afkomstig van het bordeel dat boven de bloemisterij gelegen was."

Foyles roept accountants ook op om bij jaarrekeningcontroles de salarissen te controleren. Als die op één account worden geboekt, kan dat een teken zijn dat er sprake is van uitbuiting. "Elke keer dat je een nagelstudio of autowasserette ingaat, kun je je afvragen: hoe zit dit in elkaar? Als accountants kunnen we de juiste vragen stellen."

Een kwestie van ESG?

Sibi en Noichl pleiten voor het Zweedse model, waarin prostitutie is verboden maar de handhaving gericht is op de criminalisering van consumptie. Sibi: "Zweden verbiedt de aanschaf van seks als product. Ook de hoteluitbater en de taxichauffeurs die escorts vervoeren, behoren daartoe." Frankrijk heeft dit model inmiddels omarmd, stelt Sibi, die benadrukte dat de geconfisqueerde opbrengsten van een recente opgerolde mensensmokkelbende zijn gestoken in het rehabiliteren van prostituees.

Tijdens de vragenronde stelde een deelnemer aan het seminar dat juist het doel van de CSRD-regelgeving was om de compliance in de keten van toeleveranciers aan een controle te onderwerpen. "Hebben we daar niet een afslag gemist?"