Discussie Opinie Vandaag

Binair denken

Wanneer gebruikers kijken naar een accountantsverklaring, denken en spreken ze vrijwel altijd binair. Er is weinig ruimte voor nuance: de accountantsverklaring is goed of fout; niets ertussenin.

Richard Knops

Tijdens een controle van de subsidieverantwoording kan ik niet in voldoende mate vaststellen of de afspraken gemaakt in de subsidie ook rechtmatig zijn geleverd. Dit maakt dat ik een controleverklaring van oordeelonthouding aflever. Dit zorgt voor onrust zowel bij de subsidieverstrekker als de subsidieontvanger.

Het brein houdt van eenvoud, zo dus ook bij een accountantscontrole en -verklaring. Een goedkeurende controleverklaring schrijft en leest makkelijk als accountant. De klant is tevreden en de toezichthouder kan zijn dossier afhandelen.  

Verder doet het brein aan categorisatie. Dat is het cognitieve proces waarbij we objecten, gebeurtenissen, ideeën of mensen indelen in groepen (categorieën) op basis van gedeelde kenmerken. Het is een natuurlijk overlevingsmechanisme om de wereld begrijpelijk en overzichtelijk te houden. Het probleem ontstaat wanneer we complexe vraagstukken over situaties die continuümachtig zijn zo behandelen. Enige nuance is vereist.

AI-tools als Microsoft Copilot en ChatGPT zijn binnen organisaties inmiddels standaard. Ze worden continu toegepast. Binnen organisaties wordt het steeds lastiger om documenten op echtheid te scannen. Ik twijfel eraan of de goedkeurende controleverklaring bij de jaarrekening 2026 nog passend is.

Wanneer ik kijk naar een accountantscontrole, focus ik me als accountant niet direct op de aard van de controleverklaring, maar vooral op de data. Data die mij iets zeggen over de vertrouwenswaardigheid. Op verschillende facetten en op verschillende beweringen. Dat resulteert vervolgens in een verklaring, met veelal een standaardtekst, die door de vaktechneuten is gedefinieerd. Voor de gebruiker is dit vaak onbegrijpelijk vakjargon.

Laatst moest mijn dochter een IQ-test afnemen. De uitkomsten laten mij denken aan een accountantscontrole, maar dan meer begrijpelijk en zonder oordeel. De testnaam, een index score, normscores per onderdeel en een betrouwbaarheidsinterval en hierbij een uitgebreide, op maat gemaakte toelichting. De gebruiker, vaak een school, moet zelf bepalen wat ze daarmee doen. 

Hoe logisch zou het zijn als we hetzelfde gaan doen. Gewoon een index score (op betrouwbaarheid en nauwkeurigheid) in combinatie met een managementletter. Ja, mensen denken graag binair: goed of fout, een held of een schurk, gelijk of niet gelijk, een goede of een slechte accountantscontrole. Maar misschien moeten we wel af van die gedachte binnen ons beroep. De gebruikers van de accountantscontrole moeten af van het binair denken, maar meer aandacht hebben voor nuance. Misschien zorgt dat wel voor meer begrip in de maatschappij.