Nieuws 24 maart 2023

PwC: Hogere productiviteit uitvoeringsorganisaties nodig

De gemiddelde arbeidsproductiviteit bij de overheid is tussen 2015 en 2021 met negen procent gedaald. Bij het bedrijfsleven bleef de productiviteit in die periode vrijwel gelijk.

Dat blijkt uit onderzoek van PwC naar de arbeidsproductiviteit van de vijftig grootste uitvoeringsorganisaties in Nederland in de jaren 2015-2021. Volgens het FD, dat over het onderzoek bericht, levert dat een “unieke dataset”, want de productiviteit van de overheid wordt zelden gemeten. Organisaties als het CBS werken vaak met schattingen.

De productiviteitsgroei valt bij de overheid de laatste jaren sterk tegen, zo blijkt uit het onderzoek. Hoewel het aantal ambtenaren bij de onderzochte uitvoeringsorganisaties met twaalf procent groeide, leverde dat volgens PwC maar drie procent meer productiviteit op.

Organisaties

Onder de onderzochte uitvoeringsorganisaties zijn uitkeringsinstantie UWV en de Sociale Verzekeringsbank, de Belastingdienst, studiefinancieringsorganisatie DUO, Rijkswaterstaat, de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) en de Kamer van Koophandel. Ook is gekeken naar toezichthouders als De Nederlandsche Bank en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit en kennisorganisaties zoals TNO, Cito en de KNAW.

Nederland telt ruim 160 uitvoeringsinstanties, aldus het FD. Bij de vijftig grootste instanties is 95 procent van het personeel in vaste dienst. In totaal gaat het daarbij om circa 210.000 mensen. PwC berekende de productiviteit bijvoorbeeld aan de hand van het aantal uitgegeven kentekenbewijzen door de RDW, of het verwerkte belastingaangiften bij de Belastingdienst, in verhouding tot het benodigde personeel. Bij toezichtstaken keek PwC naar indicatoren, zoals het aantal instellingen dat onder het betreffende toezicht valt.

Volgens PwC is de lage productiviteit een probleem, omdat er steeds meer mensen nodig zijn voor een groeiende hoeveelheid werk. Door de relatief sterke groei van het aantal mensen in de publieke sector draagt de overheid sterk bij aan de huidige tekorten op de arbeidsmarkt. “Dit leidt tot veel niet-uitgevoerde plannen”, stelt PwC-onderzoeker en oud-CPB-medewerker Sander van Veldhuizen tegenover het FD.

ICT, inhuur en taken

PwC zie drie belangrijke oorzaken voor de lage productiviteit, te beginnen met de kwaliteit van de ICT. Instanties met een goede ICT-infrastructuur, hebben een tien tot 35 procent hogere output. Ook te veel inhuur van externen is slecht voor de productiviteit. Vooral kennisinstanties hebben last van een te groot aandeel inhuurkrachten, omdat die iedere keer opnieuw moeten worden ingewerkt ten aanzien van procedures en beleid. Ook de omvang van het takenpakket, vooral als verschillende taken niet goed bij elkaar passen, is een zorgpunt.

De uitkomsten uit het PwC-onderzoek sluiten aan bij eerdere rapportages over de dienstverlening van de overheid, aldus het FD. De vergrijzing bij overheidsinstanties is een extra zorg, want een derde van de ambtenaren is ouder dan 55 jaar.