Nieuws 21 mei 2026

ADR gaf bij twee ministeries controleverklaring met beperking af

De Auditdienst Rijk (ADR) heeft bij twee van de onderzochte jaarverslagen van de verschillende ministeries een controleverklaring met beperking afgegeven. De ADR pleit ook voor vereenvoudiging van de begrotingsregels.

In het kader van Verantwoordingsdag brengt de ADR jaarlijks auditrapporten uit bij de jaarverslagen van het rijk over 2025. Bij de jaarverslagen van alle "begrotingshoofdstukken en -fondsen" heeft de ADR goedkeurende controleverklaringen afgegeven over het getrouwe beeld daarvan, op twee uitzonderingen na.

Bij het jaarverslag van Buitenlandse Zaken gaf de ADR een controleverklaring met beperking af ten aanzien van de openstaande bedrijfsvoeringsverplichtingen in de saldibalans. Bij het jaarverslag van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp werd een controleverklaring met beperking afgegeven over verplichtingen onder mandaat binnen een artikel.

Tolerantie

De verschillende ministers maken in de bedrijfsvoeringparagraaf van hun jaarverslag melding van fouten en onzekerheden ten aanzien van de comptabele rechtmatigheid, als het bedrag daarvan de rapporteringstolerantie overschrijdt.

Voor zeer grote begrotingshoofdstukken (meer dan € 50 miljard) is de rapporteringstolerantie gemaximeerd op € 1 miljard. Dat leidt voor zeer grote begrotingshoofdstukken tot onevenredige administratieve, beheer- en controlelasten. Tegelijkertijd constateert de ADR een onevenredig aantal overschrijdingen op zeer kleine begrotingsartikelen.

Overschrijdingen

De rijksbreed meest voorkomende overschrijdingen op de begrotingshoofdstukken worden onder meer veroorzaakt door het niet (aantoonbaar) naleven van voorschriften bij het aangaan van inkoopverplichtingen, het verstrekken van subsidieregelingen of de verantwoording daarover. Een derde van de overschrijdingen wordt mede veroorzaakt door rijksbrede onrechtmatige inkoopcontracten binnen het categoriemanagement, aldus de ADR.

Een groot aantal overschrijdingen van rapporteringstoleranties komt voort uit statistische steekproeven waarbij de maximale fout en onzekerheid de tolerantie overschrijdt, terwijl de meest waarschijnlijke fout en onzekerheid daarbinnen blijft.

Vereenvoudiging

De ADR adviseert het Directoraat-Generaal Rijksbegroting om te onderzoeken of de Rijksbegrotingsvoorschriften, in het bijzonder de kwantitatieve rapportagegrenzen en de tot rechtmatigheid gerekende criteria, kunnen worden herzien met het oog op vereenvoudiging en vermindering van administratieve lasten.

Ook pleit de ADR voor onderzoek naar het herzien van de inrichting van de Rijksbegroting ten aanzien van de balans tussen de informatiewaarde van begrotingsartikelen enerzijds en de daarmee samenhangende administratieve, verantwoordings- en controle-inspanningen anderzijds.

IT-systemen

Onderzoek naar gebruikersbeheer in de financiële IT-systemen maakt deel uit van de controle van de departementale jaarverslagen; de bevindingen per departement zijn door de ADR in de auditrapporten beschreven.

De ADR constateert al meerdere jaren op rij dat bij meer dan de helft van de departementen het gebruikersbeheer in diverse financiële systemen niet op orde is, met name op het gebied van functiescheiding, rollenbeheer en monitoring daarvan. Richtlijnen en processen zijn niet altijd geborgd, of worden onvoldoende nageleefd. Hierdoor zijn organisaties onnodig kwetsbaar voor ongeautoriseerde toegang en handelingen, waarschuwt de ADR. De dienst adviseert de departementen om te zorgen voor gedegen toegangsbeveiliging en periodieke evaluatie van de IT-inrichting.

In 2026 voert de ADR rijksbreed IT-onderzoek uit naar het security management en continuïteitsbeheer, als bijdrage aan "de algehele versterking van de IT-beveiliging".

Audit committees van het Rijk

Op 1 december 2025 heeft het ministerie van Financiën een evaluatierapport over de Regeling audit committees van het Rijk uitgebracht. Hierin wordt aanbevolen om instelling van een departementaal audit committee niet langer verplicht voor te schrijven.

Maar de ADR beschouwt het departementale audit committee als een belangrijk instrument voor de politieke en ambtelijke leiding, als het gaat om de interne beheersing en het departementaal risicomanagement van de organisatie. Dat reikt verder dan financieel beheer, aldus de ADR.

Volgens de dienst staat het schrappen van de verplichting haaks op de ontwikkelingen in het bedrijfsleven, waar het audit committee juist een strak voorgeschreven en steeds belangrijkere rol speelt in governance en toezicht. "Dankzij het verplichtende karakter is er een duidelijk coördinatiepunt voor het brede risicomanagement en is er een vast aanspreekpunt voor de bespreking van de auditprogrammering en belangrijke onderzoeksbevindingen", zo stelt de ADR. "Het audit committee is op deze manier een belangrijk managementinstrument voor de departementsleiding om beter in control te zijn."