Nieuws 22 april 2025

Pheijffer: accountantskantoren zorgen voor 'mistgordijn' rondom examenfraude

Accountantsorganisaties die door de examenfraude onder een vergrootglas liggen, trekken mistgordijnen op, onder het mom van 'gedegen feitenonderzoek'. Dat stelt hoogleraar Marcel Pheijffer in zijn column in het FD.

Pheijffer noemt de kwestie van de examenfraude een "schandvlek op het accountantsberoep". Hij vindt het niet passen bij een beroep dat "een belangrijke ontstaansgrond heeft in fraudeopsporing" en dat organisaties "langs de meetlat legt en aftoetst op transparantie over en de getrouwheid van financiële en niet-financiële informatie".

De hoogleraar noemt het terecht dat de NBA heeft geprobeerd om meer informatie van de kantoren te krijgen over de aard en ernst van de examenfraude, inclusief namen en rugnummers van betrokken accountants. Daarover publiceerde de NBA recent een verantwoordingsdocument.

Onafhankelijk

"Dat de NBA hier alles aan deed, komt mede op het conto van bestuursvoorzitter Kris Douma en directeur Liane Vlaskamp", aldus Pheijffer. "Zij komen beiden niet uit de commerciële sector en hebben geen wortels in accountantsorganisaties."

Hij pleit er daarom voor om de beroepsorganisatie ook in de toekomst door te laten gaan met een onafhankelijke bestuursvoorzitter en directie, "die in staat zijn tegenwicht te geven aan de tegenkrachten in de accountancysector". Daar staat het commercieel belang immers te vaak voorop, meent hij.

Tijd nemen

Sinds de Nederlandse en Amerikaanse toezichthouders AFM en PCAOB eind 2022 aan de grote kantoren vroegen om intern onderzoek te doen naar mogelijke examenfraude, is het nog altijd wachten op de uitkomsten daarvan, schrijft Pheijffer. "Als accountantsorganisaties opdrachten voor cliënten met dezelfde voortvarendheid uitvoeren als een intern onderzoek, zouden zij weinig cliënten overhouden."

De hoogleraar vreest dat de grote accountantsorganisaties bewust de tijd nemen, in afwachting van mogelijke stappen van president Trump tegen toezichthouder PCAOB, die eerder KPMG voor de examenfraude een miljoenenboete oplegde.

Interne maatregelen

Ondertussen komen er "mondjesmaat" berichten naar buiten over genomen interne maatregelen van de kantoren tegen betrokken functionarissen. Maar daarbij ontbreekt een extern, onafhankelijk oordeel over het gewicht van de feiten versus de zwaarte van sancties, aldus Pheijffer. "Evenmin wordt de doelstelling van het tuchtrecht - de groepsnorm bevorderen en bewaken - gehaald."

Meer transparantie over de kwestie kan duidelijk maken hoe diep en breed de examenfraude heeft gespeeld en zorgt voor meer inzicht over de cultuur binnen accountantsorganisaties. Dat is belangrijk om lessen uit te trekken, meent Pheijffer. De NBA moet opnieuw kijken naar de eigen kennistoets, want "als het nut van zo'n toets niet wordt aanvaard, kan dat aanleiding zijn tot ongewenst gedrag".

Volgens Pheijffer moeten de accountantsorganisaties "zich schamen voor de negatieve publiciteit en het geschonden vertrouwen die de examenfraude veroorzaakt". Dat het FD bericht over 'de jacht op frauderende accountants' noemt hij "gênant". De hoogleraar zou liever zien dat de krant binnenkort meldt: 'Accountants succesvol in jacht op fraudeurs.'

• FD: 'Gevolgen examenfraude gehuld in mistgordijn'