Nieuws 07 april 2025

Rekenkamer onderzoekt gevolgen van verwerpen begroting door parlement

De Algemene Rekenkamer heeft op verzoek van de Tweede Kamer de gevolgen in kaart gebracht van het verwerpen van een oorspronkelijke ontwerpbegroting door het parlement.

De Algemene Rekenkamer schetst een en ander in een brief aan de Tweede Kamer. Die vroeg de Rekenkamer recent om de gevolgen te schetsen van het mogelijk verwerpen van een begroting. Ook wordt door de Rekenkamer aangegeven wat in zulke situaties het handelingsperspectief is van de ministers en de Staten-Generaal.

Drie scenario's

De brief van de Rekenkamer gaat in op drie scenario's, waarbij het meest ideale scenario is dat het parlement een begroting voor 1 januari goedkeurt. Maar ook wordt gekeken naar scenario's waarbij de Tweede Kamer of de Eerste Kamer de goedkeuring niet tijdig afrondt, of de begroting zelfs verwerpt. Dat laatste scenario is zeldzaam: in de Eerste Kamer is het na 1907 niet meer voorgekomen. In de Tweede Kamer was de laatste keer in 1920.

In het scenario waarin een begroting wordt verworpen is in Nederland geen sprake van een shut down, zoals dat kan voorkomen bij de Amerikaanse federale overheid, meent de Rekenkamer. Ook een minister zonder begroting moet veel uitgaven blijven doen om juridische verplichtingen naar de maatschappij na te komen, bijvoorbeeld voor kinderbijslag of AOW-uitkeringen.

Maar andere soorten uitgaven zijn minder duidelijk, zeker als sprake is van nieuwe maatregelen. Die kunnen zorgen voor rechtsongelijkheid of onduidelijkheid bij overheidsinstellingen, inwoners en bedrijven, aldus de Rekenkamer. 

Handelingsperspectief

Wetgeving en wetsgeschiedenis bieden geen eenduidig handelingsperspectief voor ministers en parlement bij een verworpen begroting. In een zeer uitzonderlijke situatie kan een minister met toestemming van het parlement een nieuwe begroting indienen, terwijl het lopend beleid "met terughoudendheid" wordt uitgevoerd.

De Rekenkamer beschrijft ook mogelijkheden om te voorkomen dat een begroting wordt verworpen, zoals een "novelle" voor begrotingen. Zo'n begrotingswetsvoorstel dient ter verbetering of aanvulling van een wetsvoorstel dat al bij de Eerste Kamer ligt. De Eerste Kamer moet de behandeling daarvan dan uitstellen, tot zo’n novelle door de Tweede Kamer is aanvaard.

Voorjaarsnota

De fractieleiders en financieel specialisten van de vier coalitiepartijen zijn begonnen aan de onderhandelingen met het kabinet over de voorjaarsnota, de update van de Rijksbegroting voor het lopende jaar. Minister Heinen van Financiën gaf vooraf al aan dat hij "moeilijke gesprekken" voorziet, gezien de forse politieke wensen die partijen al op tafel hebben gelegd.

Een goedgekeurde begroting is de basis voor de uitvoering van het beleid.  Het budgetrecht van de Kamer betekent onder meer dat begrotingswetsvoorstellen voor het nieuwe kalenderjaar moeten worden goedgekeurd door het parlement. Het kabinet is vervolgens na afloop verantwoording schuldig over het gevoerde beleid.