Nieuws Vandaag

Financiën van gemeenten en provincies stabiel, aandacht voor balans blijft nodig

De financiële positie van gemeenten en provincies was in 2025 stabiel, maar meer grip op de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht bij gemeenten blijft van belang.

Minister Heerma van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de Integrale Overzichten Financiën Gemeenten en Provincies 2026 naar de Tweede Kamer gestuurd. Hij informeert de Eerste en Tweede Kamer zo jaarlijks over de gemeentelijke en provinciale financiën, mede namens de medefondsbeheerder en de staatssecretaris van Financiën.

Gemeenten

Gemeenten sloten 2025 gezamenlijk af met een positief exploitatieresultaat van € 3,2 miljard. Begroot was een tekort van € 724 miljoen. Bij 85 procent van de gemeenten was het resultaat positief.

Het overschot past in een bredere trend. Gemeenten laten sinds 2020 positieve exploitatieresultaten zien in de jaarrekening, waar in de begroting tekorten werden geraamd. De hoge positieve resultaten komen deels door het verschil tussen ambities die gemeenten in hun begroting opnemen en wat ze uiteindelijk in dat jaar realiseren.

Het gemeentelijke takenpakket is de afgelopen jaren sterk toegenomen, maar de uitvoeringskracht is niet in dezelfde pas meegegroeid. De schulden bleven gelijk op 41 procent van de baten. De solvabiliteit, het deel van de bezittingen dat niet door schuld is belast, steeg licht naar 40 procent.

Het overschot in 2025 is deels incidenteel. In september 2025 werd € 728 miljoen aan gemeenten toegekend als compensatie voor jeugdzorgtekorten in 2023 en 2024. Hier stonden geen lasten tegenover in dat jaar.

Provincies

Provincies realiseerden in 2025 een gezamenlijk resultaat van € 561 miljoen. Twee van de twaalf provincies hadden een tekort. De solvabiliteit is met 68 procent hoog en de schuldquote is negatief: provincies hebben meer uitgeleend en aan liquide middelen dan ze zelf hebben geleend.

Vooruitblik

De balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht bij gemeenten is de afgelopen jaren veelvuldig onderwerp van gesprek geweest. Zorgen hierover zijn door de VNG onder andere naar voren gebracht bij het Overhedenoverleg. Veel gemeenten begroten tekorten in de meerjarenraming, onder meer door de lagere algemene uitkering vanaf 2028 en het aflopen van extra middelen voor jeugdzorg.

In januari 2027 zal de commissie-Van Ark II een advies uitbrengen over de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd en de daaropvolgend gemaakte afspraken. Dit zal worden beschouwd als een maatgevend en zwaarwegend advies voor de invulling van de wettelijke financieringsverplichting van het Rijk. Besluitvorming hierover loopt mee in de voorjaarsbesluitvorming 2027. Rijk en gemeenten zullen op basis van dit advies nadere afspraken maken over de jeugdzorg.

Balansscan

Om als kabinet, gemeenten en provincies gezamenlijk meer grip te krijgen op de balans tussen ambities, middelen, taken en uitvoeringskracht, zijn recent in de Kamerbrief Werken aan Balans stappen aangekondigd. De beleidsvrijheid wordt per taakveld in kaart gebracht en er wordt een nieuw instrument ontwikkeld, de balansscan, waarmee Rijk en medeoverheden gestructureerd het gesprek kunnen voeren over de balans tussen ambities, taken, middelen en uitvoeringskracht bij een gegeven taak.

Het Integraal Overzicht Financiën Gemeenten van volgend jaar wordt met deze informatie uitgebreid.