Nieuws Vandaag

Pheijffer: Australische kwestie is 'masterclass in falend leiderschap'

De affaire rond KPMG Australië laat volgens hoogleraar Marcel Pheijffer zien dat problemen in de accountancy niet zozeer voortkomen uit een gebrek aan regels, maar uit de manier waarop die regels in de praktijk worden nageleefd.

Dat stelt Pheijffer in zijn column in het FD. De recente gebeurtenissen in Australië hebben geleid tot politieke verontwaardiging, onderzoeken door toezichthouders en de Australische senaat, het vertrek van meerdere KPMG-bestuurders en voorstellen voor ingrijpende hervormingen van de accountantssector.

Volgens Pheijffer werd een klokkenluidersmelding bij KPMG Australië bijna twee jaar lang onjuist afgehandeld. Tijdens een openbare senaatshoorzitting in juni werd duidelijk dat de interne klokkenluidersregeling onvoldoende was gevolgd. In plaats van de beschuldigingen grondig te onderzoeken, kwam aanvankelijk de klokkenluider zelf onder het vergrootglas te liggen.

Sectorbreed

De kwestie staat niet op zichzelf. Pheijffer wijst erop dat ook andere grote accountantsorganisaties in Australië de afgelopen jaren in opspraak zijn geraakt.

Zo lag PwC onder vuur wegens het lekken van vertrouwelijke overheidsinformatie, kreeg Deloitte kritiek op een door AI onzorgvuldig opgesteld overheidsrapport en onderzochten bij een bank gedetacheerde EY-medewerkers ongeoorloofd de financiële gegevens van de Australische premier Anthony Albanese. Die noemde het gedrag van de grote accountantskantoren volgens de hoogleraar “volstrekt onacceptabel”.

De hoorzitting over KPMG noemt Pheijffer in het FD een “masterclass in falend leiderschap”. KPMG probeerde aanvankelijk, onder verwijzing naar het beroepsgeheim, te voorkomen dat bewijsstukken aan de senaatscommissie werden verstrekt. Dat leidde tot scherpe kritiek van de commissie. Tijdens bijna elf uur aan verhoren werden bestuurders en partners uitvoerig bevraagd over hun handelen.

Pendule

Volgens Pheijffer vertoont de geschiedenis van de accountancy wereldwijd een terugkerend patroon. Na een schandaal volgt doorgaans een periode van hervormingen en strengere regelgeving. Maar als de maatschappelijke en politieke aandacht afneemt, neemt ook de druk op de sector af en komen er nieuwe incidenten. Zo ontstaat een voortdurende "pendulebeweging; van de teugels aantrekken en weer loslaten", aldus Pheijffer.

Toch ligt de oplossing volgens hem niet in nóg meer regelgeving. "De klokkenluidersregelingen en gedragscodes van accountantskantoren deugen. Maar het zijn letters op papier", meent hij. Doorslaggevend is hoe accountantsorganisaties de regels daadwerkelijk toepassen en hoe kritisch bestuurders en toezichthouders functioneren.

Partnermodel ter discussie

Pheijffer haalt de Australische gedragswetenschapper en oud-bankier Greg Riley aan. Die ziet het partnermodel als een belangrijke oorzaak van terugkerende integriteitsproblemen. Binnen dat model staan financiële prikkels en kortetermijndoelen te veel centraal, waardoor slecht nieuws en kritische signalen worden ontmoedigd. Incidenten zijn dan ook geen uitzondering, maar een logisch gevolg van de manier waarop het systeem is ingericht.

Pheijffer sluit zich bij die analyse aan. Het systeem manipuleert de mens door de wijze van belonen, meent hij. "Het is dan ook wachten op een nieuw schandaal."

• FD: 'Accountants geven opnieuw een masterclass in falend leiderschap'