Nieuws Vandaag

Raad van State: 'Kabinet benoemt problemen, maar lost ze niet op'

Het kabinet maakt een goede analyse over de economische problemen, maar dat wordt nog niet vertaald in het beleid in de Miljoenennota. Dat schrijft de Raad van State in het advies bij de stukken die op Prinsjesdag zijn gepresenteerd.

Nederland kampt met vergrijzing, stagnerende economische productiviteit en een onrustige geopolitieke situatie. In het coalitieakkoord stonden D66, VVD en CDA daar al bij stil en die analyse wordt nog eens overgedaan in de eerste Miljoenennota van het minderheidskabinet. Maar "een belangrijk deel van de aangekondigde grote initiatieven en hervormingen is door het kabinet uitgesteld of afgesteld", aldus de belangrijkste overheidsadviseur.

Het gaat dan bijvoorbeeld over de sociale zekerheid en zorg, waar de komende jaren de uitgaven fors stijgen. Ook zijn er achterstanden die het kabinet de komende jaren moet wegwerken, zoals achterstallig onderhoud van snelwegen, meer huizen bouwen en het overvolle stroomnet uitbreiden.

Begroting op papier op orde

Voor 2027 heeft het kabinet op papier de begroting op orde, erkent de raad. Het overheidstekort blijft onder de 3 procent van de omvang van de economie en de schuld onder de 60 procent, zoals de Europese regels voorschrijven. Het kabinet dicht de financiële gaten door uitgaven niet mee te laten stijgen met prijsstijgingen, geld uit te geven dat op de plank is blijven liggen en alvast vooruit te lopen op meevallende afdrachten aan de Europese Unie.

Maar het geld dat de overheid volgend jaar extra binnenhaalt, komt vooral bij werkenden vandaan. De inkomsten uit belasting op vermogen dalen juist iets. De verhouding tussen de lasten op arbeid tegenover die op vermogen is volgens de Raad van State al langer uit balans.

Boekhoudkundige dekking

Die budgettaire dekking noemt de Raad van State "boekhoudkundig" en versterkt de economie niet. Dat heeft gevolgen, waarschuwt de raad. De rekening komt terecht bij volgende generaties. De overheidsschuld loopt op en elk jaar moet er rente betaald worden over het geleende geld. Dat moet allemaal gebeuren met belastinggeld in de komende decennia.

Felle woorden zijn er ook van de Raad van State over het verhogen van de premie voor arbeidsongeschiktheid. Het kabinet wil dat geld gebruiken om defensie-uitgaven te betalen, maar dat noemt het instituut een "oneigenlijk gebruik" van dit geld. Bovendien wordt die premie indirect alsnog door werkenden betaald.

Geen uitstel klimaatbeleid

Het kabinet presenteerde op Prinsjesdag ook klimaatplannen, maar schuift daarin besluiten door naar volgend voorjaar. De Raad van State noemt de klimaatdoelen in de Klimaat- en Energienota voor 2030 praktisch niet haalbaar. "Plannen zijn er veel, maar wanneer gebeurt het ook?" vraagt vicepresident Sybrand Buma van de Raad van State zich af.

Nederland wil in 2030 55 procent minder broeikasgassen uitstoten dan in 1990. Voor 2040 wordt een vermindering van 90 procent genoemd. Buma "heeft niet de illusie" dat het kabinet het doel van 2030 gaat halen, maar maant toch tot actie. "2040 is ook morgen. Ik heb de angst dat er in 2036 eenzelfde soort klimaatnota ligt en we moeten constateren dat we het weer niet gaan halen."

De Raad van State herhaalt het advies dat de politiek keuzes moet maken, bijvoorbeeld over de industrie van de toekomst. "Anders doet de industrie het zelf en raken we bedrijven kwijt die we eigenlijk graag in Nederland hadden willen houden." Ook bedrijven willen duidelijkheid over de toekomst en het kabinet moet die dus geven, vindt de Raad.

Wijzigingsvoorstellen

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen debatteert de Tweede Kamer twee dagen achter elkaar over de gepresenteerde kabinetsplannen. Ook daarna is nog veel ruimte voor Kamerleden om met wijzigingsvoorstellen voor de inkomsten en uitgaven van de overheid te komen.

De verwachting is dus dat de cijfers zullen veranderen, omdat er nog geen politieke steun is in zowel de Tweede als Eerste Kamer voor de kabinetsplannen. De Raad van State biedt aan om een aangepaste begroting ook nog eens van advies te voorzien. Volgens vicepresident Buma is dat aanbod nog niet eerder gedaan namens het instituut.

Bron: ANP/Raad van State