Opinie 01 november 2007

'Fraude verkoopt'

Net bekomen van het Urker vissersverhaal, met het Dubai en Turkije onroerend goed fata morgana nog vers in het geheugen, lees ik deze week dat Joep van den Nieuwenhuyzen tot een Zwitserse gevangenis is toegelaten. De 'bedrijvendokter' wordt vervolgd voor verduisteringen van ettelijke miljoenen en is mede schuldig aan de verliespost van € 100 miljoen bij het Havenbedrijf Rotterdam. Zal wel fraude zijn denk ik dan, overigens in de wetenschap dat het wetboek van strafrecht die term niet kent.

Joris Joppe

Fraude verkoopt. Fraude leest lekker weg. Het is net als andere geneugten van het leven, fraude scoort. Na het Joep-verhaal wordt ik op nu.nl geconfronteerd met het nieuws dat PricewaterhouseCoopers net een mooi rapport over fraude heeft gepubliceerd: fraude is wereldwijd met veertig procent gestegen en kost het bedrijven minstens € 5,6 miljard aan direct geleden schade.

Het is mij niet duidelijk over welke periode dit gaat, of dit alleen voor de onderzochte bedrijven geldt of voor het gehele wereldwijde bedrijfsleven. Maar in beide gevallen lijkt het me erg laag. In het onderzoeksrapport heb ik het genoemde bedrag daarin echter niet kunnen vinden. Hierin komt wel het volgende statement uit de lucht vallen: Total loss reported by respondents over two years: in excess of US$ 5.7 billion. Een ander bedrag, dat mij zelfs met de meest creatieve valutakoersen niet op de € 5,6 miljard brengt. Het zegt me overigens ook niet zoveel - anders dan dat PwC klaarblijkelijk collectief 'de Accountant' van augustus 2007 heeft gemist, waarin een artikel over spookcijfers is opgenomen.

Al met al toch best een informatief rapport. Wat ik me wel afvraag is of de schade zoals die in het rapport wordt gekwantificeerd eigenlijk wel relevant is. En zo ja, voor wie. Van een accountantsorganisatie had ik eigenlijk wel verwacht dat men ook met de bril van het maatschappelijk verkeer had gekeken. Hoe neem je dan de € 100 miljoen van Joep mee in de berekening? Of de koersval van ruim € 7 miljard die bij Ahold door boekhoudfraude werd veroorzaakt? Deze kosten kwamen wel niet voor rekening van Ahold, maar lijken wel degelijk het gevolg van fraude. Gemiste kans wat mij betreft, want dan zou je wel eens tot veel schokkender cijfers kunnen komen.

Verder wordt in het rapport de link gelegd tussen interne beheersing en fraude. Bedrijven met minder interne controlemaatregelen hebben gemiddeld ook minder last van fraude. Deze paradox wordt uitgelegd met het motto 'als je niet kijkt zul je ook niets vinden'. Met andere woorden: als je minder interne controle maatregelen hebt, heb je als bedrijf waarschijnlijk meer last van fraude, maar je ziet het niet. Heerlijk, onwetendheid zorgt ook hier weer voor betere nachtrust!

Er wordt echter gemeld op welke wijze interne beheersing is ingericht. Jammer, had het onderzoek nou gekoppeld aan SOx-compliance of de naleving van 'Tabaksblat'. Een paar vragen extra bij de survey en we hadden meteen een wetenschappelijke onderbouwing gehad voor de effectiviteit van Tabaksblat voor fraudepreventie.

Over interne controle staat in het rapport een dubbelzinnig statement: controls designed to detect and prevent fraud have not proven to be uniformly effective. Ik ben de draad kwijt, wat wordt hier nu bedoeld? Het Nederlandse supplement bij het onderzoek was helaas (nog) niet beschikbaar.

Overigens staat het rapport wel vol best practices en tips voor interne beheersingsmaatregelen. Maar jammer genoeg weet je als bedrijf dus niet zeker of die beheersingsmaatregelen dan ook uniformly effective zijn. Wat wel uit het rapport kan worden afgeleid is dat hoe meer maatregelen van interne controle worden geïmplementeerd , hoe hoger het mogelijke fraudebedrag wordt. Wie het nog begrijpt mag het uitleggen.

Ik heb mijn conclusies in ieder geval getrokken. Het publiceren van dit soort onderzoeken - deze week PwC, morgen weer een andere partij - is nuttig in het licht van free publicity en hier en daar een opiniereactie. Maar in hoeverre de statement dat fraude wereldwijd met veertig procent is gestegen daadwerkelijk tot gefronste wenkbrauwen moet leiden is nog maar de vraag.