Via de samenwerking willen NBA en FFF een zo groot mogelijke groep accountants bereiken. Die ambitie werd afgetrapt tijdens een bijeenkomst in bioscoop Kinepolis in Hoofddorp, met als thema Fraude in beeld. Volgens NBA-bestuurslid Nienke Buerman kunnen films helpen om signalen van fraude beter te laten beklijven. Het onderwerp vraagt om blijvende aandacht. "Fraude is geen eenmalig thema", aldus Buerman.

Jantien Heimel (hoofd internal audit bij Vattenfall en al jarenlang als penningmeester betrokken bij het FFF) benadrukte dat accountants "achter de cijfers" moeten kijken, verder moeten denken en vragen moeten blijven stellen. Zelf is ze naar eigen zeggen "na iedere documentaire weer een beetje minder naïef".

De samenwerking werd vervolgens symbolisch ingeluid met een filmklapbord.

'Kankergezwel'

Centraal tijdens de bijeenkomst stond de documentaire Anatomy of a Bribe, een praktijkcasus rondom corruptie, waarin een IJslands bedrijf en hoge ambtenaren in Namibië de hoofdrol spelen. Hoogleraar accountancy Marcel Pheijffer sprak zijn waardering uit voor de samenwerking van NBA en FFF. Volgens hem kunnen films accountants bewuster maken van frauderisico's en daarmee ondersteunen bij hun poortwachtersfunctie.

"Corruptie is een kankergezwel in de maatschappij", aldus Pheijffer. Daarbij moet volgens hem niet alleen worden gekeken naar corruptie in verre landen. Ook dichter bij huis moeten accountants alert zijn. Rode vlaggen kunnen bijvoorbeeld opvallende commissiebetalingen en consultancy fees zijn. Zijn belangrijkste boodschap: blijf doorvragen.

Accountants kunnen volgens Pheijffer leren van concrete casussen, van elkaar en van de discussies naar aanleiding van dit soort films. Dat levert wat hem betreft meer op dan discussies over de vraag of corruptie nu onder Standaard 240 of 250 valt. Die discussie noemde hij "zinloos" en "zonde van de tijd".

De documentaire liet volgens Pheijffer ook zien hoe belangrijk onderzoeksjournalistiek kan zijn voor het blootleggen van corruptie. "Je ziet de wereld achter het verhaal." Stevig toezicht is van belang om accountants scherp te houden. Hij omschreef de rol van toezichthouder AFM als “het voorbehoedsmiddel voor accountants”.

Denken als een fraudeur

Ook in de paneldiscussie onder leiding van moderator Andrea Wiegman, kwam de vraag terug hoe accountants signalen van fraude eerder kunnen herkennen.

Jan-Kees Janse (partner PwC) benadrukte dat accountants de business van hun controlecliënt goed moeten begrijpen en mogelijke red flags in de risicoanalyse moeten meenemen. Vanuit de zaal stelde forensisch accountant Peter Schimmel dat een accountant in risicovolle branches moet begrijpen hoe fraudeconstructies werken en waar nodig als een rechercheur moet kunnen denken.

Volgens hoogleraar Peter Eimers gaat dat nog een stap verder: accountants moeten volgens hem kunnen "denken als een fraudeur" en voldoende streetwise zijn. Vanuit het panel kreeg die gedachte bijval. Daarbij werd tegelijkertijd benadrukt dat een accountant geen rechercheur is, maar vanuit zijn publieke taak wel oog moet hebben voor wat zich achter transacties en structuren afspeelt.

'Ken uw keutels'

Als het gaat om materialiteit, was de boodschap dat fraudesignalen financieel niet groot hoeven te zijn om toch relevant te worden. Zoals Thomas Bosch (FIOD) stelde: een enkele muizenkeutel is misschien niet materieel, maar kan wel duidelijk maken dat er muizen in het gebouw zitten. "Ken uw keutels."

Door Martine Dontje (OM) werd benadrukt dat het zelden bij één geïsoleerd signaal blijft. Bij corruptie zit de materialiteit niet noodzakelijk in de omvang van een betaling, maar kan juist de bedoeling erachter relevant zijn. Tegelijkertijd klonk uit de zaal de waarschuwing dat accountants niet alles kunnen zien. Ook organisaties zelf hebben een verantwoordelijkheid.

Samenwerking

Dontje gaf aan dat verschillende partijen elk maar een stukje van de puzzel hebben. De kunst is elkaar beter te vinden en bestaande mogelijkheden tot samenwerking daadwerkelijk te benutten. Voor opsporingsinstanties kan de kennis van accountants dus waardevol zijn. Zo beschikken zij over expertise rond onder meer waarderingen en krijgen zij vanuit hun controlewerk toegang tot informatie die voor opsporingsdiensten relevant kan zijn.

Met de bijeenkomst is de driejarige samenwerking tussen NBA en het Fraude Film Festival officieel gestart. De bedoeling is de activiteiten ook in de regio's en afdelingen een vervolg te geven.

Foto's: Eyesmile Fotografie