NBA 05 september 2011

Heldere signalen

De controleverklaring is net voetbal, iedereen heeft er een mening over. Zeker, ik overdrijf. Maar dat de huidige tekst en reikwijdte van de controleverklaring onderdeel zijn van een breed gevoerd debat zal weinigen zijn ontgaan.

Te lang, te weinig informatief, teveel standaard tekst, waarom niet beginnen met de conclusie, doe wat aan de lay out met kaders, iedereen vindt er wat van. Gelukkig maar. De rapportage van de accountant doet ertoe. 

Wie zich een beetje verdiept in het speelveld rond de controleverklaring, komt erachter dat een aanpassing gemakkelijker gezegd is dan gedaan. Zoveel mensen, zoveel wensen. In Nederland, maar ook internationaal. En omdat Nederland niet een eiland in de wereldeconomie is, is dat iets om rekening mee te houden. 

De internationale standard setter IAASB heeft onlangs een consultatiedocument uitgegeven waar deze aspecten aan de orde komen. Ook de NBA zal daarop reageren. En ook het Plan van Aanpak van de NBA bevat de ambitie om in de controleverklaring bij organisaties van openbaar belang meer toe te lichten. 

Ter voorbereiding op de NBA-reactie naar de IAASB discussieerden op 1 september 2011 gebruikers, verschaffers, politici en accountants over de toekomst van de controleverklaring. Een geanimeerde sessie onder leiding van oud-Tweede Kamerlid Jan Schinkelshoek met zeer nuttige input voor het Adviescollege Beroepsreglementering als resultaat. 

Enkele zaken vielen op: 

1. Zelfreflectie van de accountant, ook te midden van stakeholders, is waardevol. Het is een belangrijke bijdrage aan versterking van vertrouwen in accountants.
2. De waarde van een controle wordt ten principale bevestigd. De controleverklaring speelt, als geloofsbrief van de accountant, een vitale rol. Er is - opvallende eensgezindheid - geen principiële discussie over die verklaring: meer dan ooit noodzakelijk.
3. Er is een breed geloof dat het huidige governance-model (management - raad van commissarissen - accountant) moet blijven zoals het is: in principe moet de accountant niet zelfstandig mededelingen doen daar waar het management aan zet zou moeten zijn. Maar als directie of RvC in gebreke blijven, dan moet de accountant juist wel uitspraken doen die verder gaan dan wat in de jaarrekening of het jaarverslag staat. De accountant moet de luis in de pels zijn - geen ombudsman - die durf toont en kritisch is.
4. Alle stakeholders zien het nut in van een (wettelijke) uitbreiding van de reikwijdte van de werkzaamheden door de accountant tot niet-financiële informatie.
5. De moderne controleverklaring mag - daarover bestaat eensgezindheid - wel helderder: leesbaarder/toegankelijker. Er overheerst een sfeer van voorzichtigheid. Pas op wat je doet. Loop niet (te veel) voor de muziek uit. En: wat je doet, moet passen in bredere internationale ontwikkelingen.

Werden er dan geen conclusies getrokken? Toch wel: het brede besef dat het uiteindelijk niet over tekst gaat maar over vertrouwen dat stakeholders hebben in het oordeel van de accountant. Een helder signaal is daarbij onontbeerlijk, maar een kortere of juist langere, maar in ieder geval duidelijker, leesbaarder tekst moet gezien worden in een veel breder kader: een diepgeworteld vertrouwen in wat een accountant doet. 

Peter Eimers