Opinie 02 december 2013

Terug naar de schoolbanken!

De AFM-nulmeting is afgerond. Conclusie: het moet veel beter. Hoe gaan we dat doen en hoe laten we zien dat we het wél kunnen? Een voorstel.

In haar rapporten geeft de AFM redelijk concreet aan waar het in haar ogen aan schort, en daar moeten we op een positieve manier gebruik van maken. Belangrijke pijnpunten zitten bij de controle van:

• de volledigheid van de opbrengstverantwoording
• onderhanden werk
• waardering activa
• gebruikmaken van werkzaamheden van deskundigen
• de continuïteitsveronderstelling

Laten we deze eerst bij de kop pakken, want dan hebben we al een belangrijke slag geslagen.

Kennelijk zijn we onvoldoende in staat om deze posten of onderwerpen adequaat te controleren en/of de controlewerkzaamheden op een dusdanige manier in onze dossiers te documenteren dat de AFM daar tevreden over is; ervan overtuigd is dat voldoende en geschikte controle informatie is verkregen rondom deze posten/onderwerpen en dat voldaan is aan de voorschriften van de NV COS.

Verder constateert de toezichthouder dat bij accountants die na 2000 zijn afgestudeerd de kwaliteit iets beter is dan bij accountants die voor die tijd zijn afgestudeerd.

Hoog tijd om hier iets aan te doen. Ik heb daarvoor het volgende voorstel: een sector-brede aanpak, gebruikmakend van moderne technieken.

Iedere maand benoemen we, met de hele sector, een van deze onderwerpen tot het onderwerp van de maand. Per onderwerp ontwikkelt de NBA in samenspraak met de AFM een webcast / podcast waarin stap voor stap wordt uitgelegd hoe de controle van deze posten / onderwerpen het beste kan worden aangepakt, op welke wijze voldoende en geschikte controle informatie kan worden verkregen en op welke wijze wordt voldaan aan de voorschriften van de NV COS.

Door de aanpak met webcasts en of podcasts wordt bewerkstelligd dat iedereen daar in eigen tijd en tempo kennis van kan nemen, zo vaak als hij of zij wil. Maar het kan - bij voorkeur - ook worden gebruikt om daar in werkgroepjes of op kantoorniveau kennis van te nemen en over te discussiëren zodat per werkgroep of kantoor een aanpak kan worden vastgesteld. Door jong en oud uit de controlepraktijk bij het onderwerp te betrekken gaat het onderwerp voor iedereen leven en kan iedereen ervan leren.

Door het onderwerp als topic van de maand te benoemen, dompelen we onszelf als het ware een maand onder in het onderwerp en rusten niet totdat we voor iedere controlecliënt waar we verantwoordelijk voor zijn de controleaanpak van de betreffende post (onderwerp) op orde hebben. Door het samen te doen werken we ook nadrukkelijk aan de vereiste teamaanpak bij controleopdrachten. Iedereen doet mee, van partner tot jongste assistent en van NBA/SRA-kantoor tot big four.

Nee, het is geen voorgeschreven verplichte training, u hoeft er geen toets in af te leggen en u kunt er geen pe-punten mee verdienen. U hoeft er zelfs niet aan mee te doen. Maar het is wel een kans om het met elkaar beter te gaan doen. Om ervan te leren en te laten zien dat we het wel kunnen!

En ja, ik weet ook wel dat de controleaanpak van bijvoorbeeld de volledigheid van de opbrengstverantwoording bij een kleine organisatie anders moet worden aangepakt dan bij een grote organisatie en bij een handelsonderneming anders dan bij een woningcoöperatie of een financiële instelling.

Maar er zijn ook generieke kenmerken waar we onszelf wel beter op kunnen trainen:

• wat zijn significante risico's en wat zijn het niet? Hoe documenteren we deze afdoende?
• hoe identificeer je potentiele frauderisico's en hoe ga je daar in de controle mee om? Hoe leg je de bevindingen daaromtrent vast?
• zijn er verbandscontroles te onderkennen en hoe documenteer je die adequaat in het dossier
• hoe voer je een gegevensgerichte cijferbeoordeling uit, hoe documenteer je die, wanneer levert deze overtuigende controle bewijskracht op en wanneer niet?
• hoe gebruik je steekproeftechnieken? Waarom passen we die eigenlijk niet of weinig toe?
• hoe vertaal je de uitvoeringsmaterialiteit in de concrete aanpak van de controle van de volledigheid van de opbrengstverantwoording?
• waarom gebruiken we geen data analyse en hoe zouden we die wel kunnen inzetten?

En zo kan ik nog wel een tijdje doorgaan.

Op de Accountantsdag 2013 is me duidelijk geworden dat klagen en ontkennen niet helpt, aanpakken en samenwerken wel! De rouw- en klaagfase is afgesloten.

Project 6 uit het Operationeel Plan 2013/2014 van de NBA is: verbeter het lerend vermogen. Bovenstaande is een voorstel om daar concreet invulling aan te geven.

Nee, u mag geen kritiek uiten op dit voorstel want dat is niet productief en helpt ons niet verder. ‘Afzeiken' is niet zo moeilijk. Maar u mag uiteraard wel met suggesties ter verbetering komen en ook met betere voorstellen - graag zelfs. Alleen positieve energie is welkom.

Met maar één doel voor ogen: we gaan als sector laten zien dat we het wél kunnen! Op een gestructureerde manier. Dat gaan we samen doen. En de AFM gaat ons daarbij helpen.

Met dank aan prof. dr. Pieter Vierhout die mij op de Accountantsdag 2013 tot deze bijdrage heeft geïnspireerd.