Opinie 29 augustus 2013

Meer pe-cursussen controleleer graag

Met een gevoel van plaatsvervangende schaamte heb ik kennisgenomen van het recente AFM rapport over de kwaliteit bij de zogenoemde niet-oob-NBA-kantoren.

Mijn gevoel vloeit voort uit twee bronnen.
Ten eerste de welhaast onvoorstelbare leemtes die de toezichthouder constateert in de uitvoering van de accountantscontrole.
Ten tweede het feit dat koepelorganisatie SRA een schot voor de boeg geeft en haar leden adviseert om op hun websites te vermelden dat dit rapport geen betrekking heeft op de SRA-kantoren. Hier is al van verschillende kanten tegen geageerd.

Je vraagt je af hoe het mogelijk is dat externe accountants in 25 procent van de onderzochte gevallen een accountantsoordeel afgeven zonder controlewerkzaamheden te hebben verricht, maar zich hebben beperkt tot administratieve en samenstelwerkzaamheden. In 33 procent van de gevallen zijn zeer basale controletechnieken niet of onjuist uitgevoerd.

Een accountant mag nooit uitspraken doen die niet kunnen worden waargemaakt op basis van de uitgevoerde werkzaamheden. Het is opvallend hoe gemakkelijk beroepsbeoefenaren zich er kennelijk toch vanaf maken met de uitvoering van de controle en hoe zij hun oordelen baseren op nauwelijks enig controlewerk.

De belabberde kwaliteit zal, volgens de kantoren, met name voortvloeien uit de bedreigingen die zij tijdens gesprekken met de AFM zelf hebben aangegeven (pagina 23 van het rapport):

'...prijsdruk en concurrentie van (middel)grote accountantsorganisaties, het feit dat de meeste controles niet winstgevend zijn, dreigende discontinuïteit van (controle)cliënten en moeite om competente medewerkers te werven en te behouden. Verder beschouwen meerdere NBA-kantoren de toenemende complexiteit van regelgeving als bedreiging'.

Het is zo erg dat de AFM zelfs twijfelt of alle desbetreffende kantoren op termijn de leemtes in de kwaliteit kunnen oplossen en of ze dus zullen mogen doorgaan met controlewerkzaamheden.

In licht is het stuitend om te moeten vaststellen dat een toenemend aantal cursussen van NBA Opleidingen met als thema 'accountantscontrole', wordt geannuleerd wegens gebrek aan inschrijvingen. Beroepsbeoefenaren zijn zich dus kennelijk ook onvoldoende bewust van de noodzaak om zich te laten bijscholen. Moeten we dan toch overgaan tot het verplicht stellen van meer cursussen?

Het AFM-rapport laat zien hoe gericht en onafhankelijk toezicht op de kwaliteit de leemtes daarin aan het licht kan brengen en het is heel goed dat we een toezichthouder hebben die handhavend optreedt tegen kwalitatief onvoldoende controles.

Toch één kanttekening bij het AFM-rapport. De toezichthouder schrijft op pagina 30:

'De AFM concludeert dat wettelijke controles die leiden tot een oordeelonthouding doorgaans eenvoudiger zijn uit te voeren dan wettelijke controles die leiden tot een andersoortige controleverklaring en daarom vaker van voldoende kwaliteit zijn.'

Dit lijkt vreemd aangezien ook een controle die leidt tot het onthouden van een oordeel 'volkomen' moet zijn. Alle controlemiddelen en -methoden moeten zijn uitgevoerd. Het feit dat de onderneming over onvoldoende interne controlemaatregelen beschikt (onvermijdbare en onvervangbare leemtes in de interne controle) betekent niet dat de externe accountant controlewerkzaamheden mag nalaten. Uit die werkzaamheden moet namelijk het bestaan van de leemte en de onvermijdbaarheid, alsmede de onvervangbaarheid daarvan, worden vastgesteld alvorens een controleverklaring van oordeelonthouding kan worden afgegeven.

Het komende najaar zal aan het licht brengen hoe de niet-oob-NBA kantoren op het rapport gaan reageren en in welke mate zij in de geconstateerde leemtes kunnen voorzien. Met spanning wordt ook uitgezien naar de bevindingen ter zake bij de SRA-kantoren.