Opinie 16 september 2013

Ethiek, wel of niet onderdeel van onze PE?

Jaap van Manen is zeer kritisch over de verplichte cursus ethiek. Dit mag niet onweersproken blijven. Ik ben een groot voorstander van dit soort verplichte cursussen.

Tijdens mijn NIVRA-voorzitterschap heb ik ervaren dat het juist heel goed is de discussie buiten de eigen kring aan te gaan en daardoor tot bredere en soms nieuwe inzichten te komen. We kunnen als beroep wel denken dat we transparant zijn, maar als de buitenwereld daar heel anders tegenaan kijkt, zul je daar naar moeten luisteren.

En omdat maatschappelijke inzichten niet statisch zijn maar voortschrijden in de tijd, moet je hier blijvend aandacht aan blijven besteden. Dat vraagt dus om onderhoud.

Volgens mij vraagt de cultuur van een bedrijf ook om onderhoud. Het hebben van een Code of Conduct is mooi, maar als niemand weet wat dat in de praktijk betekent en wat voor gedrag in bepaalde situaties van jou als werknemer wordt verwacht, is het niet anders dan een dode letter.

Dat geldt ook voor de toon aan de top en ook voor hoe je als professional omgaat met dilemma's. De discussie over ethiek, wat wel en wat niet kan, wat de bedreigingen kunnen zijn, wanneer je je op een hellend vlak begeeft, en hoe je dat kunt herkennen, geeft je een verbeterd inzicht. 

Een geheel ander voorbeeld. Ingevolge de Wet op het financieel toezicht (Wft) dient het bestuur tegenwoordig in jaar- en kwartaalberichten expliciet te verklaren dat de stukken een getrouw beeld geven en dat men alle relevante informatie heeft opgenomen. Dat stond al in de wet, maar deze expliciete verklaring drukt je als bestuurder wel met je neus op je verantwoordelijkheid. En ik kan u zeggen dat ik deze verklaring in mijn functioneren als accountant nog wel eens gebruik in de discussie of er wel of niet iets aanvullend moet worden toegelicht. Het drukt de bestuurder met de neus op zijn verantwoordelijkheden en dat heeft echt effect.

Kortom, dergelijke verplichte cursussen zijn wel degelijk zinvol. Uiteraard hebben we allemaal een aantal normen en waarden vanuit onze opvoeding meegekregen, maar dit soort cursussen beoogt deze up to date te houden.

Volgens mij ligt het belang van verplichte PE zoals Professioneel Kritische Instelling (PKI) en Ethiek dus in het met collega's kunnen bediscussiëren van dilemmas's en praktijkervaringen. Dat onderhoud is noodzakelijk, want dit zijn geen statische onderwerpen maar zij veranderen mee met de maatschappelijke opvattingen in de tijd en het drukt je met de neus op je verantwoordelijkheden.

De NBA moet hier dus vooral mee doorgaan. Want de accountantstitel is niet vrijblijvend, die moet ergens voor staan. En dat weten ze in Den Haag ook, zie het recente rapport van de commissie Halsema.