Opinie 24 april 2014

Nieuwe controleverklaring daagt commissaris uit

Beleggers en andere belanghebbenden moeten meer inzicht krijgen in de controlewerkzaamheden van de accountant. Accountants pakken de handschoen op via een informatievere controleverklaring. Er is echter meer nodig.

Beleggers en andere belanghebbenden moeten meer inzicht krijgen in de controlewerkzaamheden van de accountant. Accountants pakken de handschoen op via een informatievere controleverklaring. Er is echter meer nodig. 

Ook de raad van commissarissen zal meer informatie moeten verstrekken over de opdracht aan de accountant en de aandachtspunten die audit commissie en accountant hebben onderkend. Zo niet, dan ontstaat er een onwenselijke onbalans tussen de informatie van de accountant en die van de gecontroleerde onderneming. 

De accountant geeft zijn signalerende rol meer en meer inhoud. Nadat ze vorig jaar al mondiger zijn geworden tijdens aandeelhoudersvergaderingen, zijn accountants dit jaar gaan experimenteren met een informatievere controleverklaring. Ze lopen daarmee vooruit op een verplichting die naar verwachting volgend jaar voor alle Nederlandse beursfondsen gaat gelden en een aantal jaren daarna ook internationaal. 

Het grote verschil met de oude verklaring is dat de accountant nadrukkelijker inzoomt op de belangrijkste aandachtspunten voor de controle en dat hij expliciet de conclusies van het management over de continuïteit van de onderneming onderschrijft. Accountants hebben bij 45 procent van de per eind maart gepubliceerde jaarrekeningen van AEX- en AMX-fondsen zo'n nieuwe verklaring verstrekt. 

Wij zien deze controleverklaring nieuwe stijl als een belangrijke stap in de ontwikkeling naar transparantere en relevantere informatie aan stakeholders. Maar de proef die we hebben gedaan, werpt ook nieuwe vragen op: waar houden de grenzen van transparantie door de accountant op en beginnen die van de gecontroleerde onderneming? 

Zo wijst de proef uit dat de financiële verslaggevingsrisico's die de accountant signaleert in een derde van de gevallen afwijken van de risico's die in de risicoparagraaf zijn vermeld. Dat illustreert de extra informatiewaarde van de nieuwe verklaring. Anderzijds kan dit de vraag oproepen waarom accountants risicogebieden opnemen in hun controleverklaring die niet als zodanig zijn opgevoerd door de directie. Staan directie en commissarissen wel op één lijn met de accountant, zal de gebruiker van de jaarrekening zich wellicht afvragen. 

Een oplossing ligt in het Britse model. Daarin is voorzien dat de audit commissie haar aandachtspunten gerelateerd aan de jaarrekening en die van de accountant uiteenzet in haar verslag. De aandachtspunten in de controleverklaring moeten complementair zijn aan de beschrijving in het rvc-verslag. 

Sommige stakeholders zullen stellen dat we er daar nog niet mee zijn. Zij willen bijvoorbeeld dat de accountant zich expliciet uitspreekt over het risicoprofiel van de onderneming of informatie geeft over de punten in zijn management letter. Op dit punt pleiten wij voor een nader debat met alle betrokken stakeholders. Ons uitgangspunt is dat de informatievoorziening door de accountant in beginsel nooit een vervanging mag zijn van informatie die directie en commissarissen moeten verstrekken aan hun stakeholders. 

Het is een goede zaak dat Nederlandse accountants het voortouw nemen en meer de taal gaan spreken van de gebruikers van de jaarrekening. Maar een ondernemingsspecifieke controleverklaring gaat hand in hand met specifiekere informatie door de onderneming en haar rvc. Om te beginnen met een nieuwe best practice in de Nederlandse Governance Code voor audit commissies om meer informatie met de buitenwereld te delen over de door haar onderkende, en met de accountant besproken, aandachtspunten voor de jaarrekening. 

Dat is niet alleen goed voor de gebruiker maar ook voor de opsteller van de jaarrekening, de gecontroleerde onderneming. Die is gebaat bij het vertrouwen dat stakeholders ontlenen aan gerapporteerde informatie.

Deze opiniebijdrage is ook gepubliceerd in het Financieele Dagblad van 24 april 2014.