Opinie 13 maart 2015

Heeft PwC wel iets geleerd?

In mijn vorige blog vroeg ik mij naar aanleiding van de verwikkelingen in de Weyl-casus af of KPMG het dan nooit zou leren? In deze blog beschouw ik de wijze waarop PwC met de afwikkeling van mogelijk falen omgaat.

Ten eerste de casus van de gemeente Dronten. Door een menselijke fout binnen de gemeente zijn bepaalde premies niet aan de fiscus afgedragen. De gemeente moet alsnog 2 miljoen euro plus een rentebedrag afdragen. De mogelijkheid bestaat dat ook nog een boete moet worden betaald.

De gemeenteraad riep het college van B&W tot de orde, waarna ook naar PwC werd gewezen: de accountant had de fout moeten zien. In een recente brief erkend de accountant – vrij uitzonderlijk – ruiterlijk het volgende: 'Er bestaat voor PwC geen twijfel dat de controle van de betreffende jaarrekeningen beter had gekund en had moeten zijn.' En ook dat PwC zich 'geenszins achter materialiteit wenst te verschuilen'.

Een niet mis te verstaan mea culpa. Beetje jammer dat daarbij ook naar anderen wordt gewezen – dat is immers nooit het sterkste verweer - en te stellen: 'De primaire verantwoordelijkheid voor de ontstane situatie ligt vanzelfsprekend bij de gemeente zelf.’. En voorts over de omissie: ‘Niet [ontdekt] door interne controles van de gemeente, niet door het salarisverwerkingsbedrijf Raet en niet door de controlerend accountant PwC. Ook de belastingdienst heeft niet gewezen op de verminderde afdracht.'

Dat PwC fouten heeft gemaakt staat echter vast: gemist is dat er in het interne controleplan was vastgelegd welke werkzaamheden de gemeente respectievelijk PwC in het kader van de materiële post personeelskosten moest uitvoeren.

Het missen van aspecten in het interne controleplan. Een interessante constatering in het licht van de discussie tussen NBA en VNG waarover ik eerder schreef ('Rupsje Nooitgenoeg’), maar ook in het licht van de AFM-rapportages waarin – kort gezegd – wordt gesteld dat accountants te lichtvaardig steunen op interne controlewerkzaamheden. Zie in dit verband ook de vaktechnische column van PwC-er (!) Peter Eimers.

Enfin, PwC erkent haar fout – een stap vooruit – en is bereid 40 procent van een eventuele boete van de fiscus te betalen.

De vraag is overigens of het wel tot boetes zal komen, omdat de gemeente de fout zelf heeft ontdekt, aan de fiscus heeft gerapporteerd en afdraagt wat afgedragen had moeten worden. Zonder boetes ontbreekt het financiële gebaar en zou het misschien een idee zijn om dan een fors deel van de controlefee terug te storten.

Het gebaar van PwC is als gezegd een stap vooruit, maar betreft wel 'klein bier'. 'Groot bier' betreft echter de Madoff-zaak in de Verenigde Staten. Aldaar is PwC (samen met Citco) – al dan niet terecht - aangesproken voor falen en schending van haar zorgplicht richting investeerders.

Het gaat hierbij onder meer om PwC Netherlands Accountants NV dat de controle uitvoerde van een aantal zogeheten 'feeder funds’ die geld bij de Madoff-organisatie inlegden. Deze organisatie fraudeerde en bleek een piramidefonds dat een schade onder beleggers van enkele miljarden dollars heeft veroorzaakt.

PwC controleerde, maar het is in juridische procedures thans de vraag of dat goed genoeg gebeurde. In deze wonnen beleggers zeer recent een voor hen belangrijke slag: op 3 maart jongstleden zette de Amerikaanse rechter de deur open voor een claim bij onder meer PwC Nederland.

Ik ben benieuwd of PwC in geval van ‘groot bier’ ook bereid is een stap vooruit te zetten door eventuele fouten te erkennen. En ook welk percentage van de schade zij dan bereid is voor haar rekening te nemen. De tijd zal het leren.