Opinie 26 augustus 2016

Angsthaas

"Accountant is angsthaas geworden", kopt de voorpagina van het FD van 26 augustus. Bestuurders van Nederlandse bedrijven "klagen dat een zinvol gesprek met hun accountant steeds moeilijker wordt en dat accountants geobsedeerd zijn door regels en het op orde houden van hun dossiers."

Ik word er treurig van als ik dit lees, maar ik herken het ook: er is veel onzekerheid en angst bij kantoren. De sector heeft geen echt antwoord.

Waarom treurig? Omdat het toezicht niet die uitwerking zou moeten hebben. Het zou juist een prikkel moeten zijn voor de sector om te vernieuwen, te verbeteren, meer zelfbewust te worden. En dat kan ook, als allerlei onproductieve denkbeelden niet tot waarheden worden verheven. Ik pak er een paar bij de kop.

Toezicht is tegen accountants. Niet waar. De doelstelling van de Wta is om de kwaliteit van de accountantscontrole te waarborgen en het vertrouwen in de accountant te herstellen. De wetgever vindt accountants nog altijd zo belangrijk dat het de moeite waard is om wetgeving voor te maken. Dat is in de afgelopen jaren keer op keer bevestigd. Wees daar trots op en zie het als een steuntje in de rug. Maak er als sector gebruik van.

Toezicht gaat over het naleven van regels. Ook niet waar. Toezicht richt zich op de vraag of de controleverklaring voldoende is onderbouwd met controle-informatie. Dat is de kern en dat is ook de insteek van de dossierreviews van de AFM. Dat als er bevindingen zijn de AFM vervolgens moet aantonen dat de regels niet zijn nageleefd, is een logische consequentie van het zijn van toezichthouder met formele bevoegdheden. Regels zijn dus niet het startpunt, maar het sluitpunt van een toetsing.

Als je regels volgt, doe je een goede controle. Evenmin waar. De COS geven geen blauwdruk voor een goede controle. Het is op zijn best een “gereedschapskist” met beperkte gebruiksaanwijzingen. De COS vormen met elkaar ook geen Leerboek Accountantscontrole. Controleleer is een vak waarbij je (als het goed is) inzicht krijgt in hoe de activiteiten van een onderneming zich vertalen in een financiële administratie en in een jaarrekening. En hoe je als accountant een oordeel kan vellen over de betrouwbaarheid van die jaarrekening.

Regels zijn niet nodig, professionele oordeelsvorming is voldoende.Het wordt eentonig: ook niet waar. Bij een professioneel beroep horen standaarden. De tijd dat iedereen nog respect had voor diegenen die hadden doorgeleerd en op hun blauwe ogen werden geloofd, ligt toch al weer een tijd achter ons. Ook als accountant moet je werk toetsbaar zijn.

Controle en advies gaan niet samen. Het wordt saai: ook niet waar. Als accountant krijg je als geen ander inzicht in de organisatie die je controleert. Inzicht in de cijfers, inzicht in de processen, inzicht in de interne beheersing. Dat inzicht heb je nodig voor je controle, maar je zou wel gek zijn als je de verkregen inzichten niet deelt met je klant. Voorwaarde is wel dat je die inzichten ook weet te vertalen naar zaken die voor de klant interessant zijn. Dat je daar een goed gesprek over kan hebben, echt geïnteresseerd bent in wat de klant bezig houdt. De aloude natuurlijke adviesfunctie. En die is niet verboden. Wat niet kan: die inzichten gebruiken c.q. specifiek op zoek gaan naar adviespunten om adviseurs van je eigen kantoor bij de klant naar binnen te schuiven en zo meer aan de klant te verdienen. Dat is verboden, dan wel onethisch.

Wat is dus hard nodig? Niet meer maatregelen en niet meer regels, maar een visie op de rol en het vak van controlerend accountant. Een levendige discussie binnen het beroep, hoogleraren met een trekkersrol, een NBA die het voortouw neemt. Positieve energie, met elkaar zorgen voor een vitale en duurzame sector. Wie pakt de handschoen op?