Bert Bakker

In een toelichting bij de presentatie van het jaarverslag over 2017 zegt AFM-bestuurder Gerben Everts: “De oorzaak van dat te lage tempo van kwaliteitsverbetering is naar onze stellige indruk dat kwaliteit nog steeds niet op nummer één staat. Waar wij tekortkomingen in controledossiers vaststellen werden de controlepunten misschien formeel wel afgevinkt, maar werd er niet echt stilgestaan bij verbanden tussen gebeurtenissen en omstandigheden die bij de gecontroleerde organisatie het complete beeld opleveren. Ook blijkt het interne kwaliteitsfilter in de organisatie regelmatig niet goed te werken.”

In de kring van zowel accountants als gecontroleerde ondernemingen wordt geklaagd dat, mede als gevolg van AFM-toezicht, de neiging onder accountants om te ‘vinken’ toenam en er dus minder ruimte overblijft voor zelf nadenken, voor professional judgement.

'Bij ons leeft de indruk dat kwaliteits-verbetering nog altijd niet de prioriteit krijgt die nodig is en die wij verwachten'

Everts: “Ik zie dat compleet anders. Want juist de eisen die intern aan het professional judgement van de verantwoordelijke accountants werden gesteld, blijken niet hoog genoeg. Wij moedigen vink-gedrag zeker niet aan. We willen dat accountants helder nadenken over het in kaart brengen van risico’s bij hun cliënten; goede analyses maken. Bovendien zijn de toezichtnormen al tien jaar lang niet meer veranderd. Bij ons als toezichthouder leeft de indruk dat, ook bij de big four-kantoren, kwaliteitsverbetering nog altijd niet de prioriteit krijgt die nodig is en die wij verwachten. Soms moet er serieus geïnvesteerd worden om die verbeteringen te realiseren en dan blijkt men daar voor terug te schrikken.”

In het maatschappelijk debat duikt steeds de kritiek op het verdienmodel op. Als de onderneming niet zelf zijn accountant zou kiezen en betalen, zou die een onafhankelijker houding kunnen aannemen. Ziet de AFM in de accountant als overheidsambtenaar, of iets minder rigoureus: als honderd procent audit only-accountant, uiteindelijk de oplossing?

“We praten natuurlijk over die varianten, ook met toezichthouders in het buitenland. Onze Britse collega’s denken er serieus over. Wij zijn iets terughoudender. We geloven in principe nog steeds dat het bestaande model kan functioneren, als de kantoren maar bereid zijn volop tijd en middelen te investeren in beter werken.”

'De winstmarges in de sector zijn voldoende ruim om in kwaliteit te investeren'

En het argument dat het controleproduct door felle concurrentie te weinig rendabel is om substantieel meer uren aan een klant te besteden?

“Ik heb stellig de indruk dat de winstmarges in de sector voldoende ruim zijn om in kwaliteit te investeren.”

Na het oordeel van de rechtbank in december 2017, dat de interpretatie van de zorgplicht door de AFM kennelijk niet houdbaar is, stelde de toezichthouder al eerder dat de consequentie daarvan is dat accountantsorganisaties niet meer rechtstreeks kunnen worden aangesproken op tekortkomingen in controles op jaarrekeningen door individuele accountants. Hoewel de AFM daartegen in hoger beroep gaat, gaat de waakhond wel met alle betrokkenen in gesprek: zowel met de sector zelf, als met de wetgever, investeerders en beleggers – vertegenwoordigd door Eumedion en de Vereniging van Effectenbezitters – en  de gecontroleerde ondernemingen.

Accountantskantoren accepteren niet klakkeloos wat de toezichthouder over hen oordeelt. Is er nog wel voldoende vertrouwen tussen toezichthouder en onder toezichtgestelden om oplossingen te vinden die voor zowel de maatschappij als de sector acceptabel zijn?

Everts: “In de gesprekken die ik voer, voel ik geen gebrek aan vertrouwen. Wel een verschil in kijk op de urgentie van de voorliggende problemen.”