Arnout van Kempen

Dead Poets Society is een film uit 1989, geregisseerd door Peter Weir. De film speelt in 1959 op Welton Academy, een uiterst traditionele kostschool voor jongens. De school rust op vier beginselen: traditie, eer, discipline en excellentie.

Op die school verschijnt de nieuwe leraar Engels John Keating, gespeeld door Robin Williams. Keating is zelf oud-leerling van Welton, maar zijn manier van lesgeven past slecht bij de cultuur van de school. Hij laat leerlingen pagina's uit hun leerboek scheuren, moedigt hen aan poëzie zelf te ervaren en introduceert hen in de Dead Poets Society, een geheim genootschap waarvan hij als leerling zelf lid was.

Een van de bekendste scènes uit de film speelt zich af op de binnenplaats. Keating laat drie leerlingen rondjes lopen. Al snel lopen ze in hetzelfde ritme en beginnen de andere leerlingen zelfs in de maat te klappen. Keating stopt de oefening en legt uit hoe moeilijk het is een eigen manier van lopen te behouden, wanneer anderen meekijken: "Now, we all have a great need for acceptance. But you must trust that your beliefs are unique, your own.”

 Vervolgens vraagt hij iedereen over de binnenplaats te lopen zoals hij zelf wil. De jongens gaan onmiddellijk hun best doen om allemaal op hun eigen manier anders te zijn. Behalve Charlie Dalton. Die blijft staan.

Wanneer Keating hem vraagt waarom hij niet meedoet, antwoordt Charlie: "Exercising the right not to walk."

 En dat is relevant, omdat...

Onafhankelijkheid wordt vaak verward met afwijkend gedrag. Wie een andere mening heeft dan de groep, zal wel onafhankelijk hebben gedacht. Wie tegen een besluit stemt, toont zijn kritische houding. Wie een afwijkend standpunt inneemt, bewijst daarmee dat hij niet met de massa meeloopt. Maar Charlie laat in een paar seconden zien waarom dat niet klopt.

Keating geeft zijn leerlingen de opdracht zich niet te conformeren. En onmiddellijk conformeren ze zich aan die opdracht. Iedereen loopt anders, maar iedereen doet hetzelfde. Charlie is de enige die weigert.

Dat maakt onafhankelijkheid lastiger dan zij in veel professionele regels lijkt. Onafhankelijkheid is niet hetzelfde als afstand houden, tegenspreken of een afwijkend oordeel geven. Ook tegenspraak kan een ritueel worden. Een auditcommissie kan verwachten dat de accountant kritisch is. Een bestuur kan van de riskmanager verwachten dat hij bezwaren maakt. Een team kan zelfs een cultuur ontwikkelen waarin iedereen trots is op zijn non-conformisme. En dan is non-conformisme gewoon de nieuwe norm geworden.

De onafhankelijke professional is daarom niet degene die tegen de groep ingaat. Het is degene voor wie de richting waarin de groep loopt geen argument is. Soms betekent dat dat je als enige blijft staan. En soms betekent het dat je gewoon met de rest meeloopt.