RAL - Madama Butterfly
Arnout van Kempen stort zich met 'RAL' (Relevante Accountants Literatuur) wekelijks op literatuur en soms ook op film of muziek. In het twintigste deel van de reeks gaat het over een Italiaanse opera.
Arnout van Kempen
Madama Butterfly is een opera van Giacomo Puccini, die in 1904 in première ging. Het verhaal speelt zich af in Nagasaki, waar de Amerikaanse marineofficier Benjamin Franklin Pinkerton trouwt met de vijftienjarige geisha Cio-Cio-San; haar naam betekent Butterfly.
Pinkerton weet precies wat hij doet. De huwelijksmakelaar Goro heeft voor hem een huis geregeld met een huurcontract voor 999 jaar, dat iedere maand kan worden opgezegd. Pinkerton trekt zelf de vergelijking met zijn aanstaande huwelijk. Zo trouwt hij op Japanse wijze: voor 999 jaar, met het recht iedere maand op te zeggen.
Voor hem is Butterfly een aantrekkelijk avontuur tijdens zijn verblijf in Japan. Butterfly begrijpt het huwelijk anders. Zij neemt afscheid van haar familie, bekeert zich in het geheim tot het christendom van haar nieuwe echtgenoot en kiest volledig voor haar nieuwe leven als Amerikaanse vrouw. Wanneer haar familie dat ontdekt, wordt zij verstoten.
Pinkerton vertrekt vervolgens naar de Verenigde Staten. Butterfly wacht. Drie jaar later leeft zij nog steeds in de overtuiging dat haar echtgenoot zal terugkeren. Haar omgeving probeert haar duidelijk te maken dat hij haar heeft verlaten, maar Butterfly weigert dat te geloven. In de beroemde aria Un bel dì, vedremo beschrijft zij hoe op een mooie dag een schip aan de horizon zal verschijnen:
"Un bel dì, vedremo levarsi un fil di fumo sull’estremo confin del mare."
Op een mooie dag, zo zingt zij, zullen we een rookpluim zien oprijzen aan de verste rand van de zee. Pinkerton zal aan land komen en de heuvel naar haar huis beklimmen.
En Pinkerton komt inderdaad terug. Alleen niet zoals Butterfly zich dat heeft voorgesteld. Hij komt met zijn Amerikaanse vrouw Kate. Hij ontdekt bovendien dat Butterfly na zijn vertrek een zoon heeft gekregen. Pinkerton en Kate willen het kind meenemen naar Amerika. Butterfly stemt daarmee in, op één voorwaarde: Pinkerton moet zelf komen om zijn zoon op te halen.
Maar Pinkerton durft Butterfly niet onder ogen te komen. In Addio, fiorito asil neemt hij afscheid van het huis waar hij met haar heeft gewoond en vertrekt. Hij laat het aan de consul Sharpless en aan Kate over om de gevolgen van zijn handelen af te wikkelen.
Butterfly pakt de dolk waarmee haar vader zich ooit, op bevel van de keizer, van het leven heeft beroofd. Op het lemmet staat: "Con onor muore chi non può serbar vita con onore." Met eer sterft, wie niet met eer kan leven.
Wanneer Pinkerton uiteindelijk terugkomt, is het te laat.
En dat is relevant, omdat…
Pinkerton en Butterfly zijn met elkaar getrouwd. Over dat feit bestaat geen verschil van mening. Er is een overeenkomst, er is een ceremonie en beide partijen hebben ermee ingestemd. Wie uitsluitend kijkt naar wat formeel is gebeurd, zou kunnen concluderen dat beide partijen precies hetzelfde hebben gedaan.
Maar dat twee partijen met hetzelfde instemmen, betekent niet dat zij met hetzelfde hebben ingestemd.
Pinkerton stemt in met iets wat hij vanaf het begin beschouwt als tijdelijk. De vergelijking met het huurcontract bedenkt hij nota bene zelf. Hij weet dat hij een verbintenis aangaat waarvan hij verwacht dat hij die weer zal beëindigen. Butterfly stemt in met een huwelijk. Dat verschil is relevant voor veel meer dan overeenkomsten.
Organisaties vragen voortdurend instemming. Een cliënt accepteert voorwaarden. Een medewerker ondertekent een gedragscode. Een bestuur stelt een risk appetite vast. Een professional bevestigt een procedure te hebben gelezen. Een klant verklaart een risico te begrijpen. Daarmee hebben we bewijs dat iemand ergens mee heeft ingestemd. We hebben nog geen bewijs dat beide partijen aan die instemming dezelfde betekenis geven.
Dat onderscheid is ongemakkelijk, omdat formele instemming buitengewoon gemakkelijk te controleren is. Er staat een handtekening. Er is een vinkje gezet. De voorwaarden zijn verstrekt. De vergadering heeft het besluit genomen. Het dossier is compleet. Betekenis laat zich veel moeilijker controleren. Daarvoor moet je je afvragen wat de ander dacht dat er gebeurde.
En misschien zit er nog een tweede waarschuwing in Madama Butterfly. Verantwoordelijkheid houdt niet op wanneer je formeel gerechtigd was te doen wat je deed. Pinkerton heeft vanaf het begin zijn eigen voorwaarden duidelijk voor ogen. Maar wanneer de consequenties daarvan drie jaar later voor hem staan, kan hij ze niet verdragen. Hij neemt afscheid van het huis en laat anderen het gesprek voeren dat het gevolg is van zijn eigen keuzes.
Dat patroon is ook organisaties niet vreemd. We nemen een besluit, leggen bevoegdheden vast, documenteren onze afweging en organiseren vervolgens de uitvoering. Als de gevolgen onaangenaam worden, staan er meestal andere mensen dichter bij degene die ze ondervindt. Formele verantwoordelijkheid kan worden vastgelegd. Morele verantwoordelijkheid laat zich minder gemakkelijk delegeren.
Pinkerton heeft een tijdelijk huwelijk gesloten. Butterfly is voor haar leven getrouwd. Het contract was hetzelfde. De overeenkomst niet.
Gerelateerd
RAL - Trigië
Arnout van Kempen stort zich met 'RAL' (Relevante Accountants Literatuur) wekelijks op literatuur en soms ook op film of muziek. In deel negentien van de reeks gaat...
RAL – Nader tot U
Arnout van Kempen stort zich met 'RAL' (Relevante Accountants Literatuur) wekelijks op literatuur en soms ook op film of muziek. In deel achttien van de reeks gaat...
RAL - Dead Poets Society
Arnout van Kempen stort zich met 'RAL' (Relevante Accountants Literatuur) wekelijks op literatuur en soms ook op film of muziek. In deel zeventien van de reeks gaat...
RAL - Bint
Arnout van Kempen stort zich met 'RAL' (Relevante Accountants Literatuur) wekelijks op literatuur en soms ook op film of muziek. In deel zestien van de reeks gaat...
RAL - Kohelet
Arnout van Kempen stort zich met 'RAL' (Relevante Accountants Literatuur) wekelijks op literatuur en soms ook op film of muziek. In deel vijftien van de reeks gaat...
