Kleinere organisaties die bij een accountant aankloppen voor een controleverklaring, verwachten dan wel dat die goedkeurend is. Misschien is een ander accountantsproduct soms een betere oplossing, meent John Weerdenburg.

Discussie Column 17 augustus 2022

Maatschappelijk verkeer denkt (te) vaak controleverklaring nodig te hebben

Het maatschappelijk verkeer vraagt steeds vaker om een oordeel van een accountant. Op zich niet erg, maar de verwachting daarbij is vaak dat dat gevraagde oordeel dan ook goedkeurend zal zijn. Anders gezegd: Men rekent min of meer op een goedkeurende controleverklaring van de accountant. Het komt zelfs voor dat partijen voorschrijven dat het oordeel van de in de arm genomen accountant alleen maar goedkeurend mág zijn - wat natuurlijk niet kan.

Kleine (overheids)instanties die gelden verstrekken aan kleine organisaties (veelal stichtingen) verwachten dikwijls zo'n goedkeurend accountantsoordeel. Andere smaken bestaan er in hun perceptie en verwachting niet. Deze organisaties hebben echter vaak een (te) beperkte AO/IC, wat de accountant vaktechnisch belet om tot een goedkeurend oordeel te komen. In plaats daarvan ontvangen deze instanties een verklaring van oordeelonthouding, dit op basis van de omvang van hun organisatie en/of de aard van hun activiteiten. Maar op zo'n verklaring van oordeelonthouding zitten zulke instanties niet te wachten. Zij willen boter bij de vis! En geen uitkomst in de zin van een oordeel van de accountant dat hij geen oordeel kan geven, na zijn (tegen een flinke fee) verrichte controlewerkzaamheden. Het "Wat hebben we hier dan aan?" frustreert dit soort instanties behoorlijk. De verwachtingskloof gaapt.

Bij voornoemde instanties gaat het bijvoorbeeld om de controle van een subsidieverantwoording. De controle daarvan valt in de categorie bijzondere controleopdrachten. Daar waar bij de controle van een jaarrekening de NV COS 100 tot en met 799 (waarbij een redelijke mate van zekerheid wordt verstrekt) van toepassing zijn, is bij de controle van een subsidieverantwoording Controle Standaard 805 van toepassing. Ook daarbij wordt een redelijke mate van zekerheid verstrekt. In Standaard 805 is bovendien opgenomen dat ook de controlestandaarden 100 tot en met 799 van toepassing zijn, althans: voor zover relevant. Bij de controle van zo'n subsidieverantwoording zal de accountant veelal moeten oordelen over de rechtmatigheid van de bestedingen van de door de kleine (overheids)instanties verstrekte gelden. Zijn de gelden wel uitgegeven aan het beoogde (bestedings)doel en is dat doel ook inhoudelijk behaald?

Maar is een bijzondere controleopdracht - vanuit het oogpunt van het maatschappelijk verkeer - dan wel de meest passende opdracht? Vooral in díe situaties waarbij van tevoren al redelijkerwijs kan worden ingeschat dat een goedkeurende controleverklaring vaktechnisch moeilijk wordt, dan wel onhaalbaar is. Juist in die situaties zou een rapport van feitelijke bevindingen (Standaard 4400N - waarbij er geen zekerheid wordt verstrekt) veel meer aansluiten bij de verwachtingen van het maatschappelijk verkeer.

De NBA kan zowel het maatschappelijk verkeer als accountants een grote dienst bewijzen door in de toekomst nog meer betrokken te zijn bij het tot stand komen van een juiste match tussen verantwoordingsoverzichten van kleine organisaties en het meest geschikte accountantsproduct daarbij. Partijen zouden op hun beurt kunnen aankloppen bij de NBA om te vragen welk accountantsproduct het beste past. De NBA kan accountants een werkbare set werkzaamheden aanreiken, die hiervoor het meest geschikt is. Op die manier kan rapportering beter tegemoetkomen aan de verwachtingen van het maatschappelijk verkeer.