Discussie Opinie 13 september 2022

Duurzame koekjes smaken het lekkerst

In de weg naar volwassenheid van duurzaamheidsinformatie gaan er ongetwijfeld dingen mis. Maar niets doen is geen optie.

Mike Broekhof

Environmental, Social and Governance (ESG) uitingen zien we steeds meer en van steeds meer bedrijven. Niet vreemd omdat ESG en 'groen' een hot topic zijn en voorlopig dat nog wel lijken te blijven. Een greep uit de media laat verschillende ontwikkelingen zien rondom dit onderwerp. Zo wordt er geschreven over zaken als financiers die steeds meer eisen stellen aan bedrijven ten aanzien van het groen zakendoen. Of over (activistische) aandeelhouders die eisen dat bedrijven een meer 'groene' koers gaan varen. Er wordt gesproken over the green deal, over klimaatdoelstellingen, over aandacht voor mensenrechten en over diversiteit. Aandacht die laat zien dat onze normen en verwachtingen over hoe we met elkaar en onze planeet omgaan nu toch echt duidelijker worden uitgesproken en zelfs gevat gaan worden in regelgeving.

Het duurt niet lang meer voordat een grote groep bedrijven verplicht moet gaan rapporteren over beleid en prestaties inzake ESG-thema’s. De door de Europese Commissie goedgekeurde Corporate Sustainability Reporting Directive (CSRD) verplicht straks allerhande bedrijven om periodiek hun sociale en milieu-impact in kaart te brengen, hierover te rapporteren en deze informatie te laten toetsen door een auditor.

De reacties in de praktijk op de implementatie van deze nieuwe regelgeving lopen zeer uiteen. Sommige bedrijven zien hier een (commerciële) kans en gaan voortvarend aan de slag, anderen zien dit als een afleiding van de core business en mogelijk zelf als een bedreiging voor hun bedrijfsactiviteiten. "Poeh poeh, daar komt de EC weer met haar regeltjes", zei een vertegenwoordiger van een grote voedselproducent tegen mij. "Hier gaan onze koekjes geenszins beter van smaken, én dat is nu net wel onze core business." Een sterke roep vanuit deze bedrijven is dan ook don't overdo it!

Maar doordat er een eenduidig raamwerk gaat komen voor alle bedrijven en er de verplichting is om de informatie te laten toetsen door een auditor, komt er een stroom van consistente en betrouwbare informatie op gang over de ESG-prestaties van een onderneming. Prestaties die in het slechtste geval de producten van een onderneming een nare bijsmaak kunnen geven. In het beste geval smaken de koekjes wel degelijk lekkerder als ze gemaakt zijn met duurzame energie, in een bedrijf met een goede governance en zonder vormen van arbeidsuitbuiting.

Alleen hebben wij als maatschappij deze informatie nooit gedeeld met de consument, dus 'proeven' wij het verschil nog onvoldoende tussen koekjes met of zonder kinderarbeid en andere elementen. Op die manier blijft de prijs de doorslaggevende factor en houden wij indirect de arbeidsuitbuiting in stand. Om dat anders te doen is een mindswitch nodig, die de meeste  bedrijven (en consumenten) nog moeten maken.

Doordat de ESG-verwachtingen en eisen voor bedrijven toenemen, ontstaat er voor die bedrijven druk om goede ESG-prestaties te tonen en deze zelfs beter voor te doen dan ze daadwerkelijk zijn. Doordat het raamwerk nog in ontwikkeling is en de interne processen om de informatie uit de organisatie te krijgen nog moeten toegroeien naar het niveau van financiële informatie, ontstaat er voor de bedrijven ook de gelegenheid om te sturen met de ESG-prestaties. Als laatste is er voor bedrijven rationalisatie om ESG-prestaties anders voor te doen dan dat zij werkelijk zijn. Er zijn namelijk niet altijd slachtoffers van slechte prestaties, of de intenties van bedrijven zijn goed waarmee slechte prestaties anders worden opgeschreven. Dit maakt dat ook op dit terrein de fraudedriehoek sterk aanwezig is, in dit landschap wat jong en in ontwikkeling is.

Alle begin is moeilijk geldt ook voor deze ontwikkeling, waarbij er ongetwijfeld wat mis zal gaan in de weg naar volwassenheid. Niets doen is geen optie. We zullen door deze zure appel heen moeten bijten om de smaak van het duurzame koekje echt te kunnen proeven.