Nieuws 14 april 2022

Rekenkamer: Aanpak zorgfraude is vooral vergaderen

De bestrijding van fraude met publiek zorggeld werkt in de praktijk niet of nauwelijks. De Algemene Rekenkamer spreekt van een zorgelijk gebrek aan daadkracht.

Hoewel toezichthouders en opsporingsinstanties veel overleg hebben met zorgverzekeraars en gemeenten over vermeende gevallen van zorgfraude, is de pakkans voor fraudeurs laag. Zelfs in gevallen waar de signalen van fraude zeer sterk zijn, worden nauwelijks resultaten geboekt.

Dat blijkt uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer. Die bekeek de aanpak van veertien zaken met sterke fraudesignalen, in drie sectoren die door fraudebestrijders gevoelig worden geacht voor misbruik van zorggelden: wijkverpleging, jeugdzorg en het beschermd en begeleid wonen. Ook is de werking onderzocht van diverse samenwerkingsverbanden die bedoeld zijn om zorgfraude te bestrijden.

Uit het onderzoek blijkt dat overheidsorganisaties veel informatie uitwisselen, maar weinig doen om goed vast te stellen of er daadwerkelijk fraude wordt gepleegd. Wordt fraude wel aangetoond, dan leidt dit er meestal niet toe dat de fraudeur stopt of zelfs maar aanmerkelijk wordt gehinderd.

Risico's voor hulpbehoevenden

De beoogde integrale aanpak, waarin toezichthouders, inspecties, opsporingsinstanties en Openbaar Ministerie afwegen welke aanpak van geval tot geval het beste past, komt niet uit de verf, aldus de Rekenkamer. Niemand neemt, ondanks speciale overleggremia, de regie; tijdige acties blijven uit. Het kabinetsstreven om fraude met zorggeld fors terug te dringen wordt niet gerealiseerd. Dit is ook zorgelijk omdat kwetsbare en hulpbehoevende burgers slachtoffer kunnen zijn. Bijvoorbeeld doordat ze veel minder uren zorg krijgen dan zorgfraudeurs in rekening brengen.

Het aantal gemelde signalen van fraude loopt terug vanwege discussie tussen samenwerkende organisaties over welke informatie gedeeld mag worden. Die organisaties wijzen vaak naar elkaar, waardoor ze uiteindelijk veel signalen van fraude laten lopen. Zorgverzekeraars vragen vaker om bestuurs- of strafrechtelijk ingrijpen, maar dat gebeurt in de praktijk zelden. Personeelsgebrek, moeilijk bewijsbare oplichting of valsheid in geschrifte, ingewikkelde netwerken van zorgbedrijfjes en twijfel of privacygevoelige gegevens gedeeld mogen, worden belemmeren een actievere aanpak.

Geen cijfers

Cijfers hoe vaak zorgfraude voorkomt hebben toezichthouders als de NZa en rijksinspecties niet. Ook bij politie en justitie ontbreekt een goed overzicht. Evenmin is duidelijk hoeveel publiek geld zo afgeroomd wordt door frauduleuze zorgaanbieders. Schattingen lopen op tot enkele miljarden euro per jaar. De zorgverzekeraars registreren enkele tientallen miljoenen per jaar aan zorgfraude.

Zorgverzekeraars zijn nog het meest actief bij het tegengaan van fraude. Verzekeraars en gemeenten, die uiteenlopende vormen van zorg financieren, zetten in een aantal gevallen betalingen aan de zorgondernemer stop en vorderen geld terug. Hun mogelijkheden om fraudeurs geheel te stoppen zijn echter beperkt. Kwaadwillende ondernemers zetten hun activiteiten onder een andere naam of in een andere regio voort, soms in andere zorgsectoren, aldus de Rekenkamer.

Opmerkelijk is dat in de publicatie van de Rekenkamer aan de accountant geen enkele rol wordt toebedeeld, ook niet als het gaat om samenwerking bij het bestrijden of opsporen van fraude in de zorg.

• Onderzoek 'Een zorgelijk gebrek aan daadkracht'