Nieuws 25 november 2025

Nederlanders willen AI mét menselijke controle

AI maakt het leven makkelijker, maar blind vertrouwen in kunstmatige intelligentie blijft vooralsnog uit. De behoefte aan menselijke betrokkenheid is onverminderd groot. Dat blijkt uit de Nationale AI Vertrouwensmonitor 2025, het jaarlijkse onderzoek van KPMG naar vertrouwen en gebruik van AI.

Juist nu AI steeds meer taken overneemt, hecht men eraan dat bij belangrijke keuzes een mens van vlees en bloed het laatste woord houdt. Het onderzoek van KPMG laat zien dat Nederlanders AI zien als handig hulpmiddel, maar dat autonomie van de technologie duidelijke grenzen kent. 

Kansen versus controle

Van de Nederlanders die AI kennen, omarmt twee derde de technologie vooral vanwege het gemak. Daarnaast ziet 36 procent AI primair als een kans; dat is met name zo bij jongeren. Hoewel het vertrouwen in AI stijgt, blijft het gemiddelde waarderingscijfer een magere 5,8 en verwacht slechts 37 procent dat AI de juiste antwoorden geeft. Zeven op de tien gebruikers controleren de output standaard.

Voor 84 procent is menselijke supervisie bij belangrijke beslissingen onmisbaar en 83 procent vindt dat AI nooit geheel zelfstandig beslissingen mag nemen over zaken die het dagelijks leven direct beïnvloeden.

Van zoekhulp tot mentale steun

Van de Nederlanders die bekend zijn met AI, gebruikt 86 procent het vooral voor zoeken, inspiratie en praktische instructies. Maar (generatieve) AI dringt steeds vaker door in persoonlijke domeinen. Een kwart van de AI-gebruikers vraagt AI om medisch advies en onder jongvolwassen AI-gebruikers gebruikt 20 procent AI ook voor mentale ondersteuning.

Daarbij geeft bijna 10 procent van AI-gebruikers aan zich soms losgeraakt te voelen van de werkelijkheid door het gebruik. Driekwart van de respondenten vindt ook dat ouders toezicht moeten hebben op de AI-chats van kinderen.

Nederlanders die bekend zijn met AI maken scherp onderscheid tussen laag- en hoogrisicotaken. Voor dagelijkse en praktische keuzes, zoals dieetplannen en reisroutes, vertrouwt men AI relatief makkelijk. Maar zodra er financiële, gevoelige of ethische gevolgen zijn, daalt het vertrouwen snel. Slechts 14 procent vertrouwt hypotheekadvies volledig toe aan AI, voor het beoordelen van medewerkers is dat nog geen 5 procent en voor het bepalen van de noodzaak van een openhartoperatie nog minder (4 procent). 

Efficiënter maar afhankelijker

Bijna 70 procent van de Nederlanders die AI gebruiken, zet het in op de werkvloer. Van de respondenten zegt twee derde efficiënter te worden en de helft ziet een verbetering in de kwaliteit van het werk. Meer dan een kwart zet AI in voor automatisering en operationele processen.

Daarmee neemt ook de afhankelijkheid toe: men ervaart druk om AI te gebruiken (16 procent) en zegt het werk niet meer goed te kunnen doen zonder AI-technologie (15 procent). Tegelijk stelt minder dan een derde voldoende training te krijgen, terwijl AI-geletterdheid een vereiste is vanuit nieuwe Europese AI-wetgeving. Veel organisaties hebben bovendien geen duidelijk AI-beleid of communiceren hier onvoldoende over. 

Privacy en onderwijs

Bijzonder is dat meer dan de helft van de werknemers die AI gebruiken geen moeite heeft met werkgevers die meekijken in hun AI-chats, terwijl 84 procent zich zorgen maakt over privacy en databescherming. Een mogelijke verklaring hiervoor kan zijn dat de zorgen vooral gaan over misbruik door externe partijen, of gebruik van persoonlijke data buiten het werk.

Van de studenten die AI kennen en gebruiken, gebruikt 85 procent het in de context van de studie, veelal als hulpmiddel. Naast gemak ervaren zij eveneens druk. Ruim een derde van de respondenten vindt dat de lat hoger ligt door AI en 15 procent denkt zelfs de studie niet meer te kunnen halen zonder de technologie. Tegelijkertijd vertrouwen ook studenten niet blindelings op AI: 80 procent controleert altijd de output.

Zorgen om nepinformatie, privacy en oorlogsvoering

Ondanks de voordelen blijven zorgen rond AI aanwezig. Nepinformatie is de grootste zorg (89 procent) onder respondenten, gevolgd door privacy (85 procent). Ook is er weerstand tegen autonome AI-systemen in gevoelige domeinen. Meer dan vier op de vijf respondenten maakt zich zorgen over het gebruik van AI in oorlogsvoering.

Een vergelijkbare meerderheid vreest dat menselijke tussenkomst straks verdwijnt. Toch gelooft maar één op de vijf dat in de nabije toekomst een bedrijf kan bestaan uit alleen AI en zonder mensen.

Onderzoek

"We staan bij AI waar we ooit bij het internet stonden: van hype naar realisme", stelt Marc van Meel, Responsible AI Lead bij KPMG. "Het vertrouwen groeit, maar duidelijke regels en menselijke controle blijven essentieel."

KPMG deed in het vierde kwartaal van 2025 onderzoek naar hoe Nederlanders AI gebruiken, wat hun houding is en hoeveel vertrouwen zij erin hebben. Het onderzoek kwam tot stand in samenwerking met onderzoeksbureau Ipsos I&O en is uitgevoerd onder een representatieve groep van 1013 Nederlanders, die in grote meerderheid (89 procent) bekend zijn met het begrip AI.

Het onderzoeksrapport verschijnt sinds 2019 jaarlijks en heeft sinds dit jaar een nieuwe naam Nationale AI Vertrouwensmonitor (voorheen: Algoritme Vertrouwensmonitor). KPMG voert daarnaast jaarlijks een wereldwijd onderzoek uit.