Opinie 26 augustus 2013

Kwaliteit: we zijn er nog lang niet

Ik hoor wel eens gemopper over en kritiek op toezichthouder AFM. Die zou bureaucratisch en formalistisch zijn. Te weinig begrip voor hoe het er in de praktijk aan toe gaat. Ik deel het gemopper en de kritiek meestal niet.

Dat liet ik bijvoorbeeld ook al blijken toen ik recent (10 juni 2013) in een sessie met Tweede-Kamerleden over ons vak mocht spreken. Ik noemde het besluit om de AFM als toezichthouder op ons beroep in te stellen de beste politieke beslissing ten aanzien van ons beroep in de afgelopen 25 jaar.

En ook de recente uitspraak van de Accountantskamer in de Vestia-zaak laat zien dat alle AFM-klachten overeind bleven. Hetgeen - het zij gezegd - in de Van der Moolen-kwestie overigens niet het geval was, alhoewel ook daar een maatregel is opgelegd.

Maar het gaat mij nu niet om de AFM. Het gaat mij thans om de constatering dat ons beroep kennelijk de ferme hand van een toezichthouder nodig heeft om tot kwaliteitsverbeteringen te komen.

Een constatering die niet alleen volgt uit de AFM-toezichtsrapporten, internationaal is het vaak van hetzelfde laken een pak. Dat is anno 2013 wat mij betreft zwaar teleurstellend. We moeten toch lessen trekken uit de periode van de boekhoudschandalen en uit onze beperkte waarschuwende rol in de aanloop naar de financieel-economische crisis?

Ter illustratie en onderbouwing verwijs ik naar een recent rapport van de Public Company Accounting Oversight Board (PCAOB). Dat handelt over de controles uitgevoerd door accountants die actief zijn in de beleggingssector: controles van brokers en dealers.

Het hoeft geen betoog dat de regels ten aanzien van deze sector en de controles naar aanleiding van de beleggingsfraude van Madoff zijn aangescherpt. Maar worden die strengere regels ook nageleefd?

Blijkens het 'Second report on the progress of the interim inspection program related to audits of brokers and dealers' van de PCAOB moet het antwoord ontkennend luiden. Ik las het rapport met plaatsvervangende schaamte. Wederom faalt het - in dit geval Amerikaanse - accountantsberoep.

Enkele feitelijkheden uit dit weerzinwekkende rapport:

• PCAOB 'identified audit deficiencies in 57 of the 60 audits selected for inspection';
• 'Audit procedures regarding tests of revenue, related parties, and the consideration of fraud in the audit of financial statements. Deficiencies in at least one of these areas were noted in more than one-third of the audits selected for inspection';
• 'In 22 of the 60 audits selected for inspection, it appeared to Inspections staff that, contrary to the requirements of SEC independence rules, auditors were involved in the preparation of the financial statement that they have audited'.

De conclusie van de PCAOB is een understatement: 'The Board is particularly troubled by the nature and frequency of these deficiencies in the performance of audits and the continued identification of independence findings.'

Overigens zal een optimist stellen dat er in dit geval sprake is van verbeteringen. Een jaar eerder was er nog in 100 procent van de controles sprake van 'audit deficiencies', dit jaar 'slechts' in 57 van de 60. Vorig jaar was er in ruim de helft van het aantal gevallen sprake van onjuiste risico-inschattingen ten aanzien van materiële onjuistheden ten gevolge van fraude.

Dit jaar was dat 'slechts' in maximaal een derde van de onderzochte controles het geval.

Maar na het lezen van een dergelijk rapport kost het mij moeite optimistisch te zijn over de daadwerkelijke - los van de vele mooie, wijze en marketingtechnisch verantwoorde woorden die in deze door accountants(organisaties) worden uitgebraakt - kwaliteitsverbeteringen in de accountantscontrole.

En koester ik het bestaan van toezichthouders zoals de AFM en PCAOB. Helaas blijken en blijven zij ook anno 2013 nog hard nodig.