Kwaliteit kan op verschillende manieren worden ingevuld, concludeert John Weerdenburg bij het twintigjarig bestaan van de Wet toezicht accountantsorganisaties (Wta).

Discussie Column Vandaag

Twintig jaar AFM-vergunning: lessen voor de mkb-accountant

In oktober bestond de Wta-vergunning voor accountantsorganisaties twintig jaar. Tussen de ronddwarrelende herfstbladeren stonden veel accountantskantoren destijds voor een fundamentele keuze: gaan we nu wel een vergunning aanvragen bij de AFM voor het kunnen uitvoeren van wettelijke controles, of niet? Voor veel mkb-accountants was die afweging niet eenvoudig. Hoe kijken we hier nu op terug?

De toenmalige NOvAA adviseerde haar leden destijds nadrukkelijk om de vergunning aan te vragen. Bezien in dat tijdsgewricht, waarin het belangrijk werd gevonden de competenties te behouden om wettelijke controles uit te kunnen voeren als je klant controleplichtig zou worden, was dat een begrijpelijk advies. Niemand wist toen hoe de markt zich zou ontwikkelen en voor veel kantoren leek het ook een logische strategische keuze om wettelijke controles voor klanten uit te kunnen voeren. Tal van kleinere kantoren besloten daarom om de vergunning aan te vragen.

Impact vergunning voor mkb-kantoren

Tegelijkertijd heeft de Wta-vergunning grote gevolgen gehad voor de bedrijfsvoering van kleinere accountantsorganisaties. De regelgeving en toezichteisen zijn in de loop der jaren steeds verder uitgebreid en ze vergen ook nog eens flinke investeringen in tijd en geld. Daardoor hebben veel mkb-kantoren hun controlepraktijk afgebouwd of beëindigd. Niet omdat zij onvoldoende vakbekwaam waren. Wél omdat de combinatie van investeringen, toezichtlasten en beperkte schaalgrootte steeds moeilijker rendabel te krijgen werd. De vergunning die zo'n mooi toegangsbewijs bleek tot de controlemarkt, was immers tegelijkertijd een toegangskaartje met eisen. Wie de vergunning kreeg, accepteerde daarmee ook de voortdurende verplichting om te investeren in kwaliteitssystemen, opleidingen, monitoring en interne beheersing. Wat dit in de praktijk van je kantoor vergt, heeft niet iedereen op voorhand voldoende doorzien en doorvoeld.

Samenstellings- of assurancepraktijk?

Veel accountants kiezen bewust voor een (non-assurance) samenstellingspraktijk. Dat kan een uitstekende keuze zijn, maar ik ben persoonlijk toch van mening dat veel accountants zich hiermee tekortdoen. Voor veel mkb-accountants liggen er kansen binnen het brede assurancedomein buiten de wettelijke controle. Denk aan subsidiecontroles, assurance-opdrachten rond duurzaamheidsinformatie, omzetverklaringen, prognoses, naleving van subsidievoorwaarden of andere opdrachten waarbij gebruikers behoefte hebben aan onafhankelijke zekerheid. De kerncompetentie van de accountant, het verschaffen van vertrouwen, blijft daarbij onverminderd relevant.

Aantrekkelijk voor jonge professionals

Voor accountantskantoren wordt het steeds belangrijker om aantrekkelijk te blijven voor jonge professionals. Juist daarbij kan een assurancepraktijk van grote waarde zijn. In de praktijkopleiding tot accountant moeten toekomstige AA's en RA's ervaring opdoen met assurance-opdrachten. Kantoren die dergelijke opdrachten uitvoeren, kunnen aspirant-accountants een breder en aantrekkelijker opleidings- en ontwikkeltraject bieden. Het uitvoeren van assurance-opdrachten draagt daarmee niet alleen bij aan de dienstverlening aan cliënten, maar ook aan de instroom, opleiding en binding van nieuwe generaties accountants.

Bewuste keuze

Terugblikkend zien we dat de invoering van het AFM-toezicht onmiskenbaar heeft bijgedragen aan een grotere focus op kwaliteit. Onafhankelijkheid, kwaliteitsbeheersing, dossieropbouw en interne reviews zijn veel nadrukkelijker verankerd in de accountantspraktijk dan twintig jaar geleden. Die ontwikkeling heeft ons beroep sterker gemaakt.

Misschien is dit wel de belangrijkste les van de afgelopen twintig jaar: maak als accountantskantoor een bewuste keuze voor de dienstverlening die het beste aansluit bij de strategie, omvang en ambities van je kantoor. Kwaliteit blijft daarbij de basis, maar die kwaliteit kan op verschillende manieren worden ingevuld. Specialisatie en strategische focus worden belangrijker; de tijd waarin een kantoor alles deed, ligt steeds meer achter ons. Niet iedere accountant hoeft dus ook wettelijke controles uit te voeren om maatschappelijk relevant te zijn of hoogwaardige zekerheid te bieden. Integendeel.

Kansrijke toekomst

De mkb-accountant heeft de afgelopen twintig jaar bewezen zich te kunnen aanpassen aan veranderende omstandigheden. De komende twintig jaar bieden opnieuw kansen. Niet alleen voor kantoren die wettelijke controles uitvoeren, maar ook nadrukkelijk voor accountants die hun vakmanschap inzetten binnen de vele andere assurance-opdrachten waarvoor de markt steeds vaker om zekerheid vraagt. Juist dáár liggen kansen om maatschappelijke relevantie, professionele uitdaging en aantrekkelijkheid als werkgever met elkaar te verbinden.