Wim Bartels staat stil bij alweer een rapport over de toenemende invloed van AI op het accountantsberoep. Worden accountants steeds meer adviseurs, of juist heel efficiënte controleurs?

Discussie Column Vandaag

Voorspellingen, ach die voorspellingen

Het was weer eens een grote voorspelling over de invloed van AI, die dit keer de Rabobank deed, in navolging van ABN Amro. Binnen vijf jaar zal de kern van de accountancy bestaan uit advies, zo is de voorspelling van de Rabobank. Uit analyse blijkt dat bijna twee derde van de taken routinematig zijn en dus vervangen kunnen en zullen worden. En dat is goed nieuws, want de behoefte aan accountants is nu al groter dan het aanbod. Er is ook minder goed nieuws: er zal minder behoefte komen aan junior functies in de sector. School- en studieverlaters zullen dus juist minder makkelijk een baan in de accountancy kunnen vinden.

De voorspelling deed me denken aan zoveel meer voorspellingen die in de loop der decennia zijn gedaan en die steeds weer anders uitpakten. We zouden te maken krijgen met het 'internet of things', waarmee alle apparatuur in 2020 met elkaar verbonden zou zijn. Alle transacties zouden worden gefaciliteerd met blockchain, waardoor informatieketens waterdicht zouden zijn en controles dus niet meer nodig. De robotisering zou het werk van de accountants overnemen en dan zou de accountant overbodig worden. Allemaal niet uitgekomen. Natuurlijk, deze ontwikkelingen zijn ingezet en hebben verandering teweeggebracht. Maar niet zo ingrijpend als werd voorspeld.

De onderzoekers hebben hun werk gedaan en het is zonder meer duidelijk dat AI het nodige gaat betekenen voor onze sector. Maar over vijf jaar de routinewerkzaamheden op grote schaal vervangen door AI? We staan er als beroepsgroep niet om bekend dat we veranderingen direct op grote schaal omarmen. En dan dus állemaal 180 graden gedraaid op zo'n korte termijn? Ik zie het nog niet gebeuren, eerlijk gezegd.

Dat wil natuurlijk niet zeggen dat we het onderzoek niet ter harte moeten nemen. Dat hebben velen van ons vanzelf ook al gedaan in de afgelopen jaren. We gebruiken AI voor analyse, samenvatten en het opzetten van rapporten, om maar een paar voorbeelden te noemen. Dat levert efficiency op en geregeld nieuwe inzichten. 

Maar dan? In welke richting bewegen we ons als beroep en beroepsgenoten? Worden we de adviseur, zoals het Rabobank-onderzoek dat aangeeft? Dan zullen we ons verder moeten bekwamen in adviesvaardigheden. We moeten het als professionals ook nog leuk vinden overigens; niet alle accountants zitten op een baan als adviseur te wachten.

Of worden we heel efficiënte controleurs, die onze controlehorizon verbreden naar andere gebieden? Als je AI goed beheerst en weet hoe je moet controleren, dan worden andere marktgebieden ook toegankelijk. Ook dan zullen we ons verder moeten bekwamen én onder meer de juiste marktcommunicatie gaan inzetten.

Of worden we real-time controleurs, gaan we 'continuous auditing' dan daadwerkelijk invoeren, zoals ook al zo vaak is voorspeld en worden we dus de dagelijkse (externe) ogen en oren van het management?

In alle gevallen is het zaak dat we ons niet alleen het gemak van AI laten welgevallen, maar ons ook afvragen wie we straks willen zijn in die nieuwe werkelijkheid. Dat is meer dan 'een accountant die tooling gebruikt'. Zowel op beroepsniveau als op individueel niveau is dit de tijd om de wezenlijke vragen te stellen en tijdig in te spelen op het antwoord dat ontstaat. En in tijdigheid zit onze achilleshiel, met alle zorgvuldigheid die we graag betrachten.

We hebben misschien wel iets langer tijd dan vijf jaar voordat ons beroep definitief is veranderd, maar het zal geen tien jaar duren voordat het zo ver is. Dat durf ik dan wel weer te voorspellen. O ja, en dat klimaatverandering ons weer belangrijk zal veranderen. Maar dat is inmiddels geen voorspelling meer, weten we sinds de afgelopen weken.