Waarom moeten accountants, als het om de publicatieplicht gaat, de kastanjes uit het vuur halen waar de overheid zelf geen trek in heeft, vraagt John Weerdenburg zich af.
Discussie ColumnPublicatieplicht: laat de NBA eerst de overheid aanspreken
De NBA heeft een consultatie geopend over Handreiking 1130 Voorbeelden toepassing van de Verordening gedrags- en beroepsregels accountants (VGBA), met een nieuw hoofdstuk over de deponeringsplicht. De centrale vraag hierin: hoe moeten accountants omgaan met cliënten die hun jaarrekening niet of te laat deponeren bij de KvK?
In de consultatie wordt geopperd dat accountants maatregelen nemen tegen - of uiteindelijk afscheid nemen van - cliënten die structureel niet voldoen aan hun publicatieplicht. Dit lezende gingen mijn wenkbrauwen omhoog: mag de NBA, ónze beroepsorganisatie, wel van accountants verwachten dat zij actief optreden tegen overtredingen van de publicatieplicht*, terwijl zij zelf onvoldoende zichtbaar aandringt op effectieve handhaving hierop door de overheid?
Genoeg op het bord
Ik stel bovenstaande vraag in het licht van wat onze beroepsgroep er in de afgelopen jaren al aan publieke taken op het bord bij gekregen heeft. Denk maar aan de Wwft, sanctiewetgeving, detectie van frauderisico's en uiteenlopende complianceverplichtingen. Van accountants wordt steeds vaker verwacht dat zij tekortschietend overheidstoezicht compenseren. Maar waar ligt de grens? Natuurlijk heeft de accountant een verantwoordelijkheid; hij of zij moet cliënten wijzen op wettelijke verplichtingen, risico's bespreken en overtredingen signaleren. Dat behoort tot professioneel handelen, tot zijn maatschappelijke rol. Maar dat maakt de accountant nog geen toezichthouder of handhaver. Welnee. Ook een poll die ik recent uitschreef, schraagt dat beeld: van de 227 invullers vindt 55 procent dat de overheid (KvK of Belastingdienst) primair moet toezien op naleving van de publicatieplicht, 40 procent vindt het een verantwoordelijkheid van de onderneming en voor 5 procent is het toch een accountantstaak.
Volledig wettelijk kader voor naleving
De wettelijke verantwoordelijkheid voor tijdige publicatie van de jaarrekening ligt nog steeds ondubbelzinnig bij het bestuur van de onderneming. Niet tijdig publiceren kan leiden tot bestuurdersaansprakelijkheid en heeft in faillissementssituaties verstrekkende gevolgen. De wetgever heeft daar al sancties aan verbonden. Omdat er sprake is van een economisch delict, kan de overheid hiervoor een boete geven. Kortom, er is een volledig wettelijk kader om naleving af te dwingen. Bovendien heeft de KvK alle benodigde informatie om ondernemingen te identificeren die jaar na jaar de publicatieplicht niet naleven. Met enige automatisering in de berichtgeving richting trage publicatieplichtigen valt hier vast iets te bereiken. Toch lijkt structurele handhaving nauwelijks plaats te vinden. Het probleem is hier niet een gebrek aan informatie, maar een gebrek aan toezicht én handhaving. Juist daarom voelt het onjuist dat de aandacht opnieuw verschuift naar accountants.
Overheid aanspreken
Als de NBA meent dat de naleving van de publicatieplicht tekortschiet, dan moet zij niet direct de stap zetten naar het neerleggen van extra verwachtingen bij accountants. De eerste stap is het aanspreken van de politiek, het ministerie van EZ, de KvK en het OM op hun verantwoordelijkheid. Vraag om toezicht, om handhaving, om zichtbare maatregelen tegen ondernemingen die structureel de wet overtreden. Waarom moeten wij, accountants, de kastanjes uit het vuur halen waar de overheid zelf geen trek in heeft? Ik wil zien én voelen dat de NBA de piketpalen van onze beroepsuitoefening oprecht bewaakt, in plaats van dat ze deze eigenhandig afzaagt of verplaatst.
Pas wanneer de overheid laat zien dat zij haar eigen taak serieus neemt, kan er een momentum ontstaan om te spreken over een eventuele aanvullende rol voor accountants. Zolang dat niet gebeurt, mag de NBA niet van haar leden verwachten dat zij de gevolgen van falend overheidstoezicht opvangen. Dat is onredelijk. En ook principieel onjuist.