Nieuws Vandaag

Minister vraagt de Jong & Laan om belangenverstrengeling KIS te onderzoeken, kantoor weigert opdracht

In reactie op het nieuws over een integriteitskwestie bij een onderzoek naar moslimdiscriminatie, liet het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid weten dat de "controlerend accountant" een "financieel onderzoek" zal doen. Accountantskantoor de Jong & Laan heeft die opdracht echter geweigerd.

Wilbert Geijtenbeek

Het onderzoek in kwestie is uitgevoerd door het Kennisplatform Inclusieve Samenleving (KIS), een programmaorganisatie van twee onderzoeksinstellingen, het Verwey-Jonker Instituut en Movisie. De opdrachtgever en geldschieter van een onderzoek naar moslimdiscriminatie bleek de echtgenoot te zijn van de verantwoordelijke voor het onderzoek. Over die "potentiële belangenverstrengeling" werd recent bericht door Trouw.

Familierelatie tussen geldschieter en onderzoeker

Het onderzoek, met 57 respondenten, werd mede gefinancierd door de Islamitische Stichting Nederland, die voortkomt uit het Presidium voor Religieuze Zaken (ofwel: Diyanet) van de Turkse overheid. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) was eveneens geldschieter.

Blijkens de jaarrekening 2024 van het Verwey-Jonker Instituut, dat penvoerder voor het project is, is in dat boekjaar voor € 2,6 miljoen aan subsidiegeld voor KIS uitgekeerd. Dit komt neer op ruim 40 procent van de netto baten van het instituut.

De belangenverstrengeling waarover Trouw berichtte, betreft die tussen de academisch directeur van medefinancier ISN Academie, die is getrouwd met de uitvoerder van het desbetreffende KIS-onderzoek. Deze familieband werd niet vermeld in het ruim in de media uitgemeten onderzoeksrapport en ook niet gemeld aan het ministerie.

Accountant moet 'financieel onderzoek' doen

Toen het ministerie op 3 maart jl. op de hoogte werd gesteld van de familieband, ondernam minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie direct stappen. Na Kamervragen van parlementariërs Annabel Nanninga en Diederik Boomsma van JA21 heeft de minister erkend dat bij het onderzoek "de schijn van beïnvloeding" door de financier op de uitkomsten van het onderzoek is gewekt, iets waarvan ook website GeenStijl melding maakte.  

In een brief van 5 maart laat de minister aan de Tweede Kamer weten dat hij heeft besloten een "financieel onderzoek" te laten uitvoeren door de controlerend accountant, naar aanleiding van de publicatie in Trouw. Naast het financiële onderzoek moet de accountant onderzoeken "hoe er met integriteitsvraagstukken wordt omgegaan binnen KIS in het algemeen en hoe dat in deze specifieke casus is gegaan.” Het KIS werkt mee aan dit onderzoek.

Accountant weigert opdracht

Een woordvoerder van het ministerie liet vervolgens weten dat het betreffende accountantskantoor de Jong & Laan betreft. Dat kantoor is immers de controlerend accountant (voor de vrijwillige jaarrekeningcontrole) van het Verwey-Jonker Instituut, dat de penvoerder van het KIS is. Tevens is de Jong & Laan voor de subsidieverantwoording controlerend accountant geweest van het KIS.

Andrea van der Giezen, die als chief quality officer de kwaliteitsbepaler is van de Jong & Laan, benadrukt dat het kantoor niet bij het beschikkingsproces - lees: de subsidieaanvraag door KIS - betrokken is geweest. Van der Giezen bevestigt het verzoek op 5 maart van de directeur van het Verwey-Jonker Instituut te hebben ontvangen. Daarbij is namens het ministerie gevraagd om het daadwerkelijk geïdentificeerde risico op integriteitsschending vast te stellen.

Op maandag 9 maart heeft de Jong & Laan aan de controlecliënt en het ministerie gemeld niet op het verzoek in te kunnen gaan. Het kantoor laat aan Accountant.nl weten dat het, "gezien het beoogde doel van het onderzoek, de geldende wet- en regelgeving ten aanzien van de onafhankelijkheid van de accountant en de accountantsorganisatie (in wezen en schijn) en de rol van de Jong & Laan als controlerend accountant van het Verwey-Jonker Instituut" heeft besloten om "ondanks het verzoek van de directie en het ministerie van SZW en alles overwegende, niet tot opdrachtaanvaarding voor het desbetreffende onderzoek over te kunnen gaan".

'In strijd met de onafhankelijkheid'

Volgens de kwaliteitsbepaler had het kantoor zelf betrokkenheid bij het verantwoorden van de subsidie van het KIS-programma. Van der Giezen: "Wij hebben een uitspraak gedaan over de vraag of de subsidieverantwoording aan de vereisten voldoet die gesteld zijn aan het controleprotocol. Als de minister ons vraagt om daar nu alsnog onderzoek naar te doen, dan wordt ons feitelijk gevraagd om onze eigen, eerdere controle opnieuw te keuren. Dat zou een belangenverstrengeling op zich vormen."

Van der Giezen wijst daarbij op de Verordening inzake de onafhankelijkheid (Vio), waarmee zij het verzoek van de minister in strijd acht. In de accountancy is het goed gebruik, als achteraf vermoedens ontstaan van malversatie of misbruik van subsidiegelden, dat de opdrachtgever een niet betrokken (forensisch) accountant inschakelt, die onafhankelijk van de controlerend accountant onderzoek instelt.

Vragen

KIS heeft het bewuste onderzoeksrapport inmiddels ingetrokken. Accountant.nl heeft aan het Verwey-Jonker Instituut vragen gesteld over de precieze opdrachtformulering aan de accountant en over welk kantoor deze opdracht alsnog zal gaan uitvoeren. Ook heeft Accountant.nl het accountantsrapport van de Jong & Laan bij de subsidiecontrole 2025 aangevraagd.

Het Verwey-Jonker Instituut heeft in een reactie aangegeven geen antwoord te kunnen geven, omdat "het onderzoek nog vorm moet krijgen".