Nieuws Vandaag

Kabinet maakt bijna miljard vrij voor economische impact Midden-Oosten

Het kabinet neemt voor 627 miljoen euro aan uitgavenmaatregelen als reactie op de huidige economische gevolgen van de onrust in het Midden-Oosten. Ook neemt het kabinet voor 340 miljoen euro gerichte lastenmaatregelen in 2026 en schaalt het kabinet op naar fase 1 van het Landelijk Crisisplan Olie.

De acties zijn gericht op koopkracht en veerkracht van bedrijven, leveringszekerheid en weerbaarheid, zo meldt het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer. Hierin zijn verschillende scenario's uitgewerkt, "van groen tot zwart". Het kabinet houdt nadrukkelijk rekening met een verdere verslechtering van de situatie.

Koopkracht en veerkracht van bedrijven

De verwachting is dat de energieprijzen voorlopig hoger blijven, ook als het conflict in het Midden-Oosten op korte termijn tot een einde komt. Huishoudens en bedrijven merken hier nu al de gevolgen van.

Het kabinet maakt daarom € 195 miljoen vrij voor het Noodfonds Energie en verhoogt de onbelaste reiskostenvergoeding van 0,23 naar 0,25 euro per kilometer. Dit geldt met terugwerkende kracht voor heel 2026. Omgerekend leidt de hogere reiskostenvergoeding tot een voordeel van circa 30 cent per liter brandstof, aldus het kabinet.

Ondernemers

Voor ondernemers wordt het tarief van de motorrijtuigenbelasting voor bestelauto's een halfjaar lang met 50 procent verlaagd. Voor vrachtwagens wordt de motorrijtuigenbelasting per 1 juli voor de rest van het jaar verlaagd naar het nihiltarief.

Daarnaast wordt er 25 miljoen euro vrijgemaakt om de visserijsector minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen en komt er 25 miljoen euro om het gebruik van  energie en kunstmest in land- en tuinbouw te verminderen.

Ook breidt het kabinet toegang tot garantieregelingen uit om toegang van gezonde bedrijven tot financiering te vergroten. Om de gevolgen van stijgende energieprijzen in Caribisch Nederland te verzachten, wordt de bestaande energietoelage uitgebreid.

Leveringszekerheid 

Wereldwijd staat de leveringszekerheid van olie en gas onder druk, maar op dit moment zijn er in Nederland geen acute tekorten, stelt het kabinet. Nederland en de EU beschikken over relatief grote strategische olievoorraden. Samen met de Europese productie van diesel en kerosine kan er bij deze gelijkblijvende verstoring, meerdere maanden tot ruim een jaar in de huidige vraag worden voorzien. Wel hebben Europa en Nederland te maken met toenemende verstoringen in de aanvoer van kerosine en diesel, met hoge prijzen tot gevolg.

Om goed voorbereid te zijn op ernstiger verstoringen en daarop gericht te kunnen handelen, schaalt het kabinet op naar fase 1 van het Landelijk Crisisplan Olie. Dit betekent actieve monitoring, meer communicatie met bedrijven en samenleving en maatregelen voorbereiden voor deze en volgende fasen.

In International Energy Agency-verband is afgesproken een deel van de strategische reserves op de markt te brengen, om tekorten op te vangen en verdere prijsstijgingen te voorkomen. Het kabinet bereidt nu de vrijgave van de eerste tranches voor, gepland voor later deze maand en vervolgens in mei en begin juni.

Weerbaarheid

De situatie bewijst de huidige afhankelijkheid van fossiele energie uit het Midden-Oosten. Het kabinet zet daarom ook in op maatregelen die de weerbaarheid van Nederland vergroten en het energieverbruik verminderen.

Het kabinet stelt 180 miljoen euro beschikbaar voor het Nationaal Warmtefonds. Uit dit fonds kunnen woningeigenaren een lening krijgen om hun woning te verduurzamen. Ook wordt 80 miljoen euro extra vrijgemaakt voor 'Energiefixers' en worden verduurzamingsubsidies voor VVE's verhoogd met 25 miljoen euro.

Via het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid komt er 15 miljoen euro beschikbaar  voor mensen in de slechtst geïsoleerde huizen. Ook wordt de inruilregeling voor fossiele brandstofauto's versneld. Verder komen er versnelde energiebesparingsmaatregelen voor het midden- en kleinbedrijf en wordt het aftrekpercentage van de Energie-investeringsaftrek (EIA) per 1 januari 2027 verhoogd van 40 naar 45,5 procent. Zo kunnen ondernemers investeringen doen in energiebesparende maatregelen of duurzame energie.

Dekking

Om de lastenmaatregelen te betalen past het kabinet een aantal andere belastingregelingen aan, want de budgettaire marges zijn smal en de onzekerheid over de toekomst is groot. Zo wordt de kleinschaligheidsinvesteringsaftrek versoberd, door het maximale investeringsbedrag te verlagen en wordt de startersaftrek per 2027 afgeschaft.

Ook wordt de alcoholaccijns vanaf 2027 geïndexeerd. Extra uitgaven worden gedekt binnen de begrotingen.

Scenario's 

Het kabinet houdt er nadrukkelijk rekening mee dat de situatie verder kan verslechteren, met grotere economische impact. Om hierop voorbereid te zijn heeft het kabinet verschillende scenario's uitgewerkt en eventuele opties om hiermee om te gaan in kaart gebracht. Als de situatie verder verslechtert vergen deze maatregelen wel een zorgvuldige weging, zo wordt gesteld.

Het kabinet kiest er naar eigen zeggen bewust voor om op dit moment terughoudend te zijn met ingrijpen. Dat biedt ruimte voor aanvullende acties, als zwaardere scenario’s werkelijkheid worden.

• Brief Kabinet: Acties weerbaarheid energieschok